Tỷ lệ sử dụng ngày càng tăng

Đồ uống có đường làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường tuýp 2. Những người tiêu thụ đồ uống có đường thường xuyên (1 lon/ngày) có nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường tuýp 2 cao hơn 26% so với những người không thường xuyên sử dụng.

Đồ uống có đường làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường tuýp 2.

Tại Hội thảo cung cấp thông tin cho báo chí về giải pháp phòng ngừa các bệnh không lây nhiễm năm 2023 vừa được tổ chức các chuyên gia y tế và hoạch định chính sách đã đưa ra những cảnh báo về tác hại của đồ uống có đường.

Đồ uống có chứa đường tự do bao gồm đồ uống có ga hoặc không có ga, nước ép và nước pha từ trái cây/rau, chất cô đặc lỏng hoặc dạng bột, nước có hương vị, nước uống tăng lực và tăng cường thể thao, trà uống liền, cà phê uống liền, và sữa có hương vị. 

Bác sĩ Nguyễn Thị Hồng Diễm, Cục Y tế Dự phòng, Bộ Y tế cho hay, cơ thể sẽ phải chịu một gánh nặng sức khỏe ngày càng tăng do sử dụng đồ uống có đường.

Năm 2018, hơn 5 tỷ lít nước ngọt được tiêu thụ tại Việt Nam, ước tính vào năm 2025 là khoảng 11 tỷ lít. Một điều tra ở độ tuổi 13-17 cho thấy tỷ lệ học sinh uống nước ngọt hằng ngày chiếm khoảng 34%, cao hơn so với 5 năm trước.

Chuyên gia nhận định xu hướng uống nước ngọt của người lớn và trẻ em Việt Nam đang tăng cao.

Đại diện Cục Y tế dự phòng dẫn chứng, trên nhãn dinh dưỡng của một lon nước ngọt 330ml, nhà sản xuất công bố có 11g đường/100ml, tương đương với hơn 30g đường/lon nước.

Vì vậy khi uống một lon nước ngọt mỗi ngày đã vượt mức tiêu thụ đường có lợi cho sức khỏe. Bác sĩ này cũng khẳng định tăng tiêu thụ đồ uống có đường quá mức sẽ làm tăng nguy cơ béo phì do cung cấp năng lượng nhanh nhưng ít chất dinh dưỡng.

Còn theo một nghiên cứu tại TP.HCM, năm 2020, chế độ ăn vặt với nước ngọt và snack làm tăng nguy cơ thừa cân béo phì gấp 5 lần so với trẻ tiêu thụ ít hơn. 

Trên thế giới, nghiên cứu ở 40.000 nam giới trong hai thập kỷ cho thấy người uống trung bình 1 lon nước ngọt/ngày có nguy cơ bị nhồi máu cơ tim hoặc chết vì nguyên nhân này cao hơn 20%.

Nghiên cứu tại Mỹ với 95.000 phụ nữ trong 15 năm cho thấy, cứ uống thêm mỗi 354ml đồ uống có đường/ngày, nguy cơ ung thư tăng 16%, với trẻ từ 13-18 tuổi sẽ tăng 32%.

Áp thuế tiêu thụ cho đồ uống có đường

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), gánh nặng sức khỏe ngày càng tăng do tiêu thụ đồ uống có đường. Trước nguy cơ về đồ uống có đường nêu trên một số chuyên gia đề nghị cần hạn chế quảng cáo đồ uống có đường cho trẻ em và thanh thiếu niên, áp thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường, đồng thời cần giáo dục truyền thông thay đổi hành vi, thói quen sử dụng.

Trong số đó, biện pháp được đặc biệt đề xuất nhiều nhất là áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối bởi chuyên gia cho rằng, việc đánh thuế đồ uống có đường là cần thiết để điều chỉnh hành vi của người dùng, qua đó giảm thiểu tác hại của đồ uống có đường. 

Vì vậy Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã chính thức khuyến nghị tới Chính phủ các nước để tiến hành nhiều hành động nhằm khuyến khích người dân tiếp cận thức ăn lành mạnh thông qua các biện pháp đánh thuế vào đồ uống có đường để định hướng tiêu dùng.

Tháng 5/2022, khoảng 60 quốc gia trên thế giới đã áp dụng chính sách hạn chế tiếp thị thực phẩm và đồ uống không cồn cho trẻ em, đặc biệt ở khu vực châu Mỹ, châu Âu. 

Có tới 20 trong số các quốc gia này có chính sách hạn chế tiếp thị bắt buộc và 18 chính sách bắt buộc khác trong môi trường trường học.  

Ông Mark Goodchild, chuyên gia kinh tế WHO tại Việt Nam tại một hội thảo do Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá cùng nhiều cơ quan liên quan tổ chức đã cho rằng, trong các giải pháp can thiệp liên quan đến chế độ ăn uống, áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có đường đạt hiệu quả mạnh nhất. 

Đường tự do trong đồ uống có đường hầu như không có giá trị dinh dưỡng. Tuy nhiên, các sản phẩm này lại được quảng bá và tiếp thị cho giới trẻ, một trong những nhóm có nguy cơ cao nhất mắc các bệnh không lây nhiễm liên quan đến chế độ ăn trong tương lai.

Đồ uống có đường đang được Bộ Tài chính đưa vào danh mục đề xuất các đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt. Hiện có khoảng 80 quốc gia đánh thuế đối với đồ uống có đường dưới nhiều hình thức.

Ví dụ, Mexico áp thuế tuyệt đối theo đơn vị thể tích, Nam Phi đánh thuế tuyệt đối theo mỗi gram đường trong 100ml đồ uống, Thái Lan áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt hỗn hợp (kết hợp thuế tuyệt đối theo ngưỡng đường và thuế tỷ lệ).

WHO cũng khuyến nghị Việt Nam cần bắt buộc công bố nhãn dinh dưỡng, nhãn cảnh báo sức khoẻ trên bao bì sản phẩm đồ uống có đường; kiểm soát quảng cáo các sản phẩm này, nhất là với trẻ em; can thiệp dinh dưỡng trong trường học; truyền thông về tác hại của đồ uống có đường…