Thực chất, các “bài thuốc” này chỉ là hỗn hợp cây, lá và vỏ cây trôi nổi được băm nghiền thủ công, không có công thức y học và chưa từng được cơ quan chức năng cấp phép, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe người sử dụng.

Ảnh minh họa.

Công an tỉnh Thanh Hóa vừa triệt phá một đường dây lừa đảo quy mô lớn dưới danh nghĩa Phòng chẩn trị y học cổ truyền Hoàng Minh Đường. Với thủ đoạn gắn mác “bài thuốc gia truyền 3 đời” và quảng cáo rầm rộ trên mạng xã hội, các đối tượng đã lừa đảo hàng nghìn nạn nhân trên phạm vi cả nước.

Theo điều tra, để sản xuất sản phẩm mang tên “Thảo dược đắp xương khớp Hoàng Minh Đường”, Hoàng Văn Toàn trực tiếp liên hệ với người dân thu mua nhiều loại thân cây, lá cây, vỏ cây theo nhu cầu. Số nguyên liệu này sau đó được đưa về khu vực sản xuất tại xã Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa. Tại đây, các nhân viên tiến hành rửa sạch, phơi khô rồi sử dụng máy móc băm, chặt và nghiền thành bột.

Các loại bột dược liệu sau đó được trộn với nhau theo tỷ lệ do Toàn tự quy định. Qua đấu tranh, Hoàng Văn Toàn thừa nhận “bài thuốc gia truyền” thực chất không hề có công thức chuẩn xác, cũng không dựa trên bất kỳ nguyên tắc y học cổ truyền nào.

Những loại thân cây, lá cỏ không rõ nguồn gốc được thu mua trôi nổi rồi xay nghiền trong những căn phòng không đảm bảo vệ sinh. Sau đó, hỗn hợp này được đóng túi, bảo quản trong tủ đông và đưa ra thị trường dưới danh nghĩa thuốc chữa bệnh.

Trước đó, ngày 3/9/2025, Sở Y tế Thanh Hóa đã xử phạt Phòng chẩn trị y học cổ truyền Hoàng Minh Đường 82 triệu đồng với ba lỗi vi phạm gồm: không báo cáo cơ quan Nhà nước khi thay đổi người hành nghề; niêm yết không đầy đủ giá dịch vụ khám chữa bệnh; quảng cáo thuốc khi chưa được cấp phép lưu hành. Cơ sở này cũng bị buộc tháo gỡ toàn bộ nội dung quảng cáo liên quan đến sản phẩm “Thảo dược đắp xương khớp Hoàng Minh Đường”.

Theo cơ quan điều tra, mặc dù không có giấy phép hành nghề y học cổ truyền, Hoàng Văn Toàn (sinh năm 1986, trú tại xã Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa) vẫn thuê chứng chỉ hành nghề và mượn địa điểm của Hoàng Thị Nhung để mở phòng chẩn trị. Đồng thời, Toàn tự điều chế thuốc xương khớp bằng cách nghiền các loại cây cỏ thành bột, sau đó quảng cáo đây là “bài thuốc gia truyền 3 đời” có thể chữa bệnh xương khớp mà không cần phẫu thuật.

Để mở rộng khách hàng, Toàn thuê người chạy quảng cáo trên mạng xã hội, thành lập Công ty TNHH Hoàng Minh Đường và tổ chức hoạt động theo mô hình doanh nghiệp với nhiều bộ phận như sản xuất dược liệu, truyền thông - marketing, khám trực tiếp và khám online, chăm sóc khách hàng.

Nhờ quảng cáo rầm rộ trên các nền tảng mạng xã hội, nhiều người dân trên khắp cả nước đã bị tư vấn gian dối và mua phải “bài thuốc gia truyền” này. Kết quả trích xuất từ phần mềm bán hàng cho thấy, từ năm 2023 đến năm 2025, đường dây này đã thực hiện gần 87.000 đơn hàng, thu lợi bất chính hơn 227 tỷ đồng.

Ngày 6/2, Công an tỉnh Thanh Hóa đã ra quyết định khởi tố vụ án. Đến ngày 10/2, cơ quan điều tra tiếp tục khởi tố bị can đối với Hoàng Văn Toàn, Lê Đình Tiến và 10 đối tượng khác về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, đồng thời tiếp tục mở rộng điều tra.

Theo các chuyên gia y tế, việc sử dụng thuốc gia truyền không rõ nguồn gốc có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe. Bác sỹ Hà Hải Nam, Phó trưởng Khoa Ngoại 1, Bệnh viện K cho biết, thời gian qua cơ sở đã tiếp nhận nhiều trường hợp nhập viện trong tình trạng nguy kịch do độc tố hoặc mầm bệnh từ thuốc nam tự chế.

Theo bác sỹ Nam, phần lớn các loại thuốc gia truyền trôi nổi không xác định được thành phần, nguyên liệu được thu mua tự phát và không qua kiểm định chất lượng hay độc tính. Quá trình bào chế thường diễn ra thủ công, không đảm bảo vệ sinh và quy chuẩn y tế.

Đáng lo ngại, để tạo cảm giác hiệu quả nhanh nhằm đánh lừa người bệnh, một số loại thuốc đông y giả còn bị trộn thêm thuốc tây mạnh như corticoid hoặc thuốc giảm đau kháng viêm mà không có chỉ định của bác sỹ.

Khi những hỗn hợp này đi vào cơ thể, nhiều biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra. Các loại rễ cây không thể tiêu hóa có thể tích tụ trong đường tiêu hóa gây tắc ruột và nôn mửa. Việc lạm dụng corticoid có thể dẫn đến teo tuyến thượng thận, loét dạ dày, loãng xương và suy giảm hệ miễn dịch nghiêm trọng.

Đối với bệnh nhân ung thư, nguy cơ còn nghiêm trọng hơn khi các thành phần không rõ nguồn gốc trong thuốc giả có thể phản ứng với phác đồ hóa trị, gây rối loạn đông máu và suy hô hấp cấp.

Thông tin từ Bệnh viện Bạch Mai cho biết, Khoa Hồi sức tích cực Thần kinh - Viện Thần kinh vừa tiếp nhận bệnh nhân L.T.T. (40 tuổi) trong tình trạng nguy kịch sau khoảng hai tháng sử dụng thuốc Nam truyền miệng.

Theo bác sỹ Hồng Sơn, Khoa Hồi sức tích cực Thần kinh - Viện Thần kinh, Bệnh viện Bạch Mai, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, TTP có thể khiến người bệnh tử vong tới 90%. Tuy nhiên, khi được can thiệp sớm, tỷ lệ này có thể giảm xuống còn khoảng 10-15%. Điều đáng nói là nhiều trường hợp bệnh có thể khởi phát từ việc sử dụng các loại thuốc không rõ thành phần, trong đó có thuốc nam hoặc thảo dược truyền miệng.

Trên thực tế, các bệnh viện tuyến trung ương những năm gần đây thường xuyên tiếp nhận bệnh nhân suy thận cấp, suy gan hoặc rối loạn đông máu sau thời gian sử dụng thuốc nam không rõ nguồn gốc.

Điểm chung của các trường hợp này là người bệnh không được thăm khám, không có chỉ định của bác sỹ mà tự ý sử dụng các loại lá cây, rễ cây hoặc bột thảo dược được quảng cáo là “mát gan”, “bổ thận”, “giải độc”.

Theo các bác sỹ Bệnh viện Thận Hà Nội, thận là cơ quan rất dễ bị tổn thương nhưng lại ít biểu hiện triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Khi các hợp chất lạ từ thảo dược liên tục được đưa vào cơ thể, thận phải làm việc quá tải để đào thải độc tố.

Hệ quả là có thể dẫn đến viêm ống kẽ thận cấp hoặc hoại tử ống thận cấp. Nhiều người bệnh không nhận ra dấu hiệu bất thường trong những ngày đầu, nhưng chỉ sau vài tuần có thể xuất hiện tình trạng tiểu ít, phù mặt, phù chân, buồn nôn và mệt mỏi.

Điều đáng lo ngại là không ít người bệnh khi nhập viện vẫn tin rằng loại thuốc nam mình sử dụng có tác dụng “bổ thận”, không nghĩ đó là nguyên nhân gây ra bệnh.

Một người đàn ông 43 tuổi đã phải trải qua ca ghép gan cấp cứu tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 sau khi tự ý sử dụng thuốc nam không rõ nguồn gốc.

Chỉ sau một tháng sử dụng, bệnh nhân đã bị suy gan cấp tính, phải nhập viện trong tình trạng vàng da, mệt mỏi, và suy gan nghiêm trọng.

Người bệnh N.P.T (43 tuổi) đến từ Hà Nội, không có tiền sử bệnh lý gan hay thói quen uống rượu bia thường xuyên, nhưng đã tự ý sử dụng thuốc nam trị yếu sinh lý mà không rõ nguồn gốc.

Sau một tháng sử dụng thuốc, ông bắt đầu cảm thấy mệt mỏi, vàng da và vàng mắt, các triệu chứng này ngày càng nặng hơn. Khi đến Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh nhân bị suy gan cấp do ngộ độc thuốc nam.

Mặc dù đã được điều trị nội khoa, tình trạng của bệnh nhân không cải thiện và diễn biến bệnh chuyển nặng, nguy cơ hôn mê do não gan độ 2-3.

Các bác sỹ quyết định thực hiện phẫu thuật ghép gan cấp cứu. Mảnh gan ghép cho bệnh nhân là từ một người cho chết não. Sau ca phẫu thuật và hồi sức tích cực, bệnh nhân đã hồi phục và có thể xuất viện.

Các bác sỹ tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho biết, trường hợp này không phải là duy nhất. Họ đã tiếp nhận nhiều bệnh nhân phải phẫu thuật ghép gan do sử dụng thuốc nam không rõ nguồn gốc hoặc tự ý ngưng thuốc điều trị viêm gan B. Tuy nhiên, không phải ai cũng may mắn như trường hợp này, vì nguồn mô, tạng hiến rất hạn chế.

Không chỉ người lớn, trẻ em cũng có thể trở thành nạn nhân của việc sử dụng thuốc nam không kiểm chứng. Bệnh viện Nhi Trung ương từng tiếp nhận bé trai M.H (13 tuổi, ở Thanh Hóa) mắc hội chứng thận hư trong tình trạng nguy kịch, phải lọc máu cấp cứu sau khi gia đình tự ý bỏ phác đồ điều trị của bệnh viện để sử dụng thuốc nam.

Các bác sỹ chẩn đoán bệnh nhi bị hội chứng thận hư biến chứng nặng với chức năng thận suy giảm nghiêm trọng, mức lọc cầu thận giảm sâu. Trẻ phải chạy thận nhân tạo và lọc máu để điều trị.

Ngay cả trong điều trị ung thư, các bác sỹ cũng thường xuyên gặp những trường hợp bệnh nhân từ bỏ phác đồ điều trị y khoa để tìm đến các bài thuốc gia truyền hoặc thuốc nam chưa được kiểm chứng. Theo PGS-TS.Phạm Văn Bình, Phó Giám đốc Bệnh viện K, điều này khiến người bệnh đánh mất “thời điểm vàng” trong điều trị ung thư.

Việc tự ý sử dụng các loại lá cây, nước sắc hoặc bột thảo dược không nhãn mác, không có hướng dẫn rõ ràng tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho sức khỏe. Các chuyên gia cũng khuyến cáo người bệnh tuyệt đối không nên tự ý ngừng thuốc đang điều trị theo chỉ định của bác sỹ để thay thế bằng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng.

Sức khỏe không thể được đặt cược vào những lời quảng cáo hấp dẫn hay niềm tin truyền miệng thiếu cơ sở khoa học, bởi đôi khi cái giá phải trả không chỉ là tiền bạc mà còn là chính tính mạng của người bệnh