Chiều 2/2, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị phổ biến Nghị định số 46 quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm, cùng Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP của Chính phủ về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm. 

Phát biểu tại Hội nghị, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho biết, sau hơn 12 năm triển khai Luật An toàn thực phẩm, thực tiễn thực hiện tại các địa phương, doanh nghiệp và trong đời sống xã hội đã bộc lộ nhiều bất cập, từ cơ chế quản lý, tổ chức thực hiện đến phối hợp liên ngành.

Trên cơ sở tổng kết, đánh giá toàn diện, Bộ Y tế đã báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về sự cần thiết phải sửa đổi Luật An toàn thực phẩm.

Hiện nay cả nước có 34 cơ sở được chỉ định kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Theo kế hoạch ban đầu, dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội vào tháng 10/2025. Tuy nhiên, để bảo đảm đánh giá tác động đầy đủ và tổng kết toàn diện 15 năm thi hành luật, Chính phủ đã chỉ đạo lùi thời điểm trình sang Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, dự kiến vào tháng 4/2026. Như vậy, thời gian chuẩn bị hồ sơ chỉ còn hơn hai tháng, đòi hỏi các bộ, ngành phải khẩn trương, nghiêm túc triển khai.

Trong thời gian chờ sửa luật, nhằm tháo gỡ các vướng mắc trước mắt, theo chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, Bộ Y tế đã tham mưu sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị định số 15/2018/NĐ-CP thông qua việc ban hành Nghị định số 46 và Nghị quyết số 66 của Chính phủ.

Quá trình xây dựng các văn bản này được thực hiện đúng quy trình, đúng thẩm quyền, với sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan, đồng thời lấy ý kiến đầy đủ các thành viên Chính phủ trước khi ban hành.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, Nghị định 46 có nhiều nội dung sửa đổi, bổ sung và quy định mới so với Nghị định 15, do đó việc một số địa phương, cơ quan, đơn vị còn lúng túng trong quá trình triển khai là điều khó tránh khỏi.

Bộ Y tế đã tiếp nhận phản ánh từ địa phương và cơ quan báo chí, khẩn trương tổ chức các cuộc họp rà soát, làm rõ vướng mắc, phối hợp với các bộ, ngành để thống nhất phương án hướng dẫn thực hiện.

Theo Thứ trưởng, vướng mắc lớn nhất hiện nay tập trung ở nội dung kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu, đặc biệt là nhóm nông sản, thủy sản và thực phẩm tươi sống. Đây là nội dung trọng tâm thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định 46, cần được hướng dẫn cụ thể, thống nhất để bảo đảm triển khai thông suốt trong thực tế.

Hội nghị lần này nhằm phổ biến, quán triệt các nội dung cốt lõi của Nghị định 46 và Nghị quyết 66, đồng thời lắng nghe khó khăn từ địa phương để kịp thời tháo gỡ, với mục tiêu tổ chức thực hiện hiệu quả, thống nhất, đúng quy định pháp luật, chứ không phải sửa đổi nội dung Nghị định.

Tại Hội nghị, TS.Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cho biết, thời gian đầu khi các quy định mới có hiệu lực, tại một số cửa khẩu, đặc biệt với hàng nông sản nhập khẩu, đã xảy ra tình trạng ách tắc do các bên chưa kịp thích nghi với quy trình kiểm tra mới.

Để xử lý, các đơn vị đã nhanh chóng ban hành hướng dẫn cho phép chuyển đổi linh hoạt phương thức kiểm tra từ kiểm tra thông thường sang kiểm tra giảm đối với các lô hàng đủ điều kiện, đồng thời tăng cường phối hợp giữa hải quan, cơ quan kiểm tra nhà nước tại địa phương và các đơn vị kỹ thuật. Đến nay, các vướng mắc cơ bản tại cảng và kho hàng đã được giải tỏa, quá trình thông quan dần ổn định trở lại.

Liên quan đến kiểm tra nhà nước đối với hàng hóa nhập khẩu, ông Chu Quốc Thịnh cho biết công tác này đang được đổi mới theo hướng phân cấp mạnh về địa phương, nhằm tăng tính chủ động, giảm ách tắc nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chất lượng hàng hóa.

Theo kế hoạch, từ nay đến 31/3, các địa phương phải hoàn tất việc rà soát, báo cáo năng lực và phương án tổ chức thực hiện. Trong giai đoạn chuyển tiếp, các đơn vị do Bộ chỉ định theo cơ chế cũ của Nghị định 15 vẫn tiếp tục thực hiện kiểm tra.

Từ 1/4, cơ quan quản lý nhà nước được Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoặc UBND tỉnh giao nhiệm vụ sẽ chịu trách nhiệm chính trong kiểm tra hàng hóa nhập khẩu.

Các viện, trung tâm kiểm nghiệm của trung ương và các đơn vị tư nhân đủ điều kiện sẽ phối hợp với địa phương trong việc lấy mẫu, kiểm nghiệm theo phân công.

Theo TS.Thịnh, sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương và các đơn vị kiểm nghiệm sẽ là yếu tố then chốt để quy trình kiểm tra vận hành thông suốt, không gây gián đoạn hoạt động nhập khẩu.

Cục An toàn thực phẩm cũng cho biết, Nghị định 46 và Nghị quyết 66 đã quy định rõ các điều khoản chuyển tiếp. Cụ thể, các sản phẩm trước đây thực hiện tự công bố được gia hạn 12 tháng để chuyển sang quy định mới; các sản phẩm đã đăng ký bản công bố được gia hạn tối đa 24 tháng để hoàn tất việc chuyển đổi. Trong thời gian chuyển tiếp, hồ sơ tự công bố cũ vẫn được chấp nhận, hàng hóa vẫn được thông quan bình thường, không bị dừng đột ngột.

Trước băn khoăn của một số địa phương về việc cơ quan kiểm nghiệm không nhận mẫu, khiến doanh nghiệp phải chờ đợi lâu, phát sinh chi phí lưu kho có thể lên tới 6.000 USD mỗi ngày, TS.Chu Quốc Thịnh cho biết, hiện nay cả nước có 34 cơ sở được chỉ định kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Doanh nghiệp có thể gửi mẫu đến các đơn vị phù hợp gần khu vực. Đồng thời, các bộ, ngành đã chỉ đạo các đơn vị kiểm nghiệm tăng cường phối hợp, đẩy nhanh tiến độ kiểm nghiệm, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Được biết, vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP và Nghị định số 46/2026/NĐ-CP, cùng có hiệu lực từ 26/1/2026.

Các quy định mới được xây dựng trong bối cảnh thực tiễn phát sinh nhiều vụ việc vi phạm nghiêm trọng về an toàn thực phẩm, đặc biệt là thực phẩm giả, sữa giả, thực phẩm chức năng bị quảng cáo sai bản chất, công dụng. Đồng thời, đây cũng là bước cụ thể hóa Chương trình cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính giai đoạn 2025–2026 theo Nghị quyết số 66/NQ-CP của Chính phủ.

Theo đại diện Bộ Y tế, điểm nổi bật của các văn bản mới là cách tiếp cận “hai chiều” khi vừa tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính cho doanh nghiệp, vừa tăng cường kiểm soát để khắc phục các kẽ hở bị lợi dụng trong thời gian qua.

Trong lĩnh vực quảng cáo thực phẩm, 2 thủ tục hành chính đã được cắt giảm, tương đương 10,5% tổng số thủ tục, đồng thời giảm 20% thời gian giải quyết thủ tục xác nhận nội dung quảng cáo. Đối với việc chỉ định cơ sở kiểm nghiệm thực phẩm phục vụ quản lý nhà nước, số thủ tục hành chính được cắt giảm lên tới 60%, thời gian giải quyết giảm hơn 33%.

Cùng với cải cách thủ tục, việc phân cấp, phân quyền tiếp tục được đẩy mạnh. Trong tổng số 39 thủ tục hành chính về an toàn thực phẩm thuộc lĩnh vực quản lý của ngành y tế, nông nghiệp và môi trường, công thương, đã có 31 thủ tục được phân cấp cho địa phương, chiếm gần 80%. Điều này nhằm nâng cao tính chủ động của địa phương, đồng thời rút ngắn quy trình xử lý hồ sơ cho doanh nghiệp.

Ở khâu sản xuất, các quy định mới siết chặt điều kiện đối với những nhóm sản phẩm có nguy cơ cao như thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, thực phẩm bổ sung, sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ đến 36 tháng tuổi.

Theo đó, các cơ sở sản xuất các nhóm sản phẩm này bắt buộc phải áp dụng các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến như HACCP, ISO 22000, IFS, BRC, FSSC 22000 hoặc tương đương, hoặc đáp ứng tiêu chuẩn GMP. Với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, yêu cầu GMP tiếp tục được duy trì.

Một điểm thay đổi quan trọng là quy định cơ sở sản xuất phải đứng tên công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn chất lượng áp dụng và chịu trách nhiệm toàn diện về hồ sơ pháp lý cũng như chất lượng, an toàn của sản phẩm.

Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp thương mại lợi dụng cơ chế tự công bố, không có ràng buộc chặt chẽ với nhà sản xuất nhưng vẫn đứng tên sản phẩm, sau đó quảng cáo phóng đại, gây rủi ro cho người tiêu dùng.

Trước khi sản phẩm được đưa ra thị trường, việc công bố tiêu chuẩn áp dụng được quản lý chặt chẽ hơn. Phiếu kết quả kiểm nghiệm bắt buộc phải bao gồm cả chỉ tiêu an toàn và chỉ tiêu chất lượng. Các sản phẩm đã tự công bố trước thời điểm Nghị định mới có hiệu lực phải hoàn thành việc công bố tiêu chuẩn áp dụng trong thời hạn 12 tháng, nếu không hồ sơ sẽ không còn giá trị.

Đối với nhóm sản phẩm phải đăng ký bản công bố, hồ sơ được bổ sung theo hướng chặt chẽ hơn, kiểm soát toàn diện từ thành phần, tiêu chuẩn an toàn, chất lượng, quy trình sản xuất đến vật liệu bao bì tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm.

Trong lĩnh vực nhập khẩu, quy định mới điều chỉnh các phương thức kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng tăng cường kiểm soát hồ sơ và lấy mẫu. Đồng thời, các sản phẩm xuất khẩu chuyển mục đích sang tiêu thụ nội địa hoặc thay đổi mục đích sử dụng phải thực hiện thủ tục như hàng nhập khẩu và tuân thủ đầy đủ các quy định an toàn thực phẩm như sản phẩm sản xuất để tiêu thụ trong nước.

Ở khâu sau khi sản phẩm lưu thông trên thị trường, các quy định về hậu kiểm lần đầu tiên được cụ thể hóa rõ ràng. Cơ quan quản lý có trách nhiệm xây dựng kế hoạch kiểm tra định kỳ và kiểm tra đột xuất, tăng cường lấy mẫu giám sát chất lượng, an toàn thực phẩm, ưu tiên các nhóm sản phẩm sử dụng cho đối tượng nguy cơ cao như trẻ em, người già, phụ nữ mang thai và người bệnh. Trường hợp phát hiện vi phạm, các biện pháp xử lý, thu hồi sản phẩm và thu hồi các thủ tục hành chính liên quan sẽ được áp dụng nghiêm.

Đáng chú ý, các quy định mới cũng siết chặt hoạt động quảng cáo thực phẩm, đặc biệt trên sàn thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội.

Chủ sàn thương mại điện tử phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt, yêu cầu người bán công khai đầy đủ giấy tờ pháp lý về sản phẩm, kịp thời gỡ bỏ sản phẩm vi phạm và chịu trách nhiệm liên đới nếu buông lỏng quản lý. Người nổi tiếng, người có ảnh hưởng khi quảng cáo thực phẩm phải công khai rõ mối quan hệ tài trợ, tránh gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng.

Theo Bộ Y tế, việc ban hành các quy định mới không chỉ nhằm khắc phục những bất cập trong quản lý an toàn thực phẩm thời gian qua, mà còn hướng tới xây dựng một hệ thống kiểm soát chặt chẽ, minh bạch, hài hòa giữa tạo thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.