Nhiều nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm hai tác nhân này chiếm phần lớn các ca nhập viện, đồng thời có thể phối hợp khiến bệnh diễn tiến nghiêm trọng hơn.

Theo bác sỹ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP.HCM, trẻ có thể nhiễm virus hợp bào hô hấp RSV ngay từ những ngày đầu sau sinh, trong khi vi khuẩn phế cầu bắt đầu gây bệnh từ khoảng 2 đến 3 tháng tuổi. Đây là giai đoạn hệ miễn dịch của trẻ còn chưa hoàn thiện, khiến nguy cơ mắc bệnh và diễn tiến nặng tăng cao.

Ảnh minh họa.

Nhiều nghiên cứu trong nước đã ghi nhận sự hiện diện với tỷ lệ cao của RSV và phế cầu ở trẻ mắc bệnh hô hấp nặng. Nghiên cứu trên 138 trẻ từ 2 đến 24 tháng tuổi mắc viêm phổi nặng tại Bệnh viện Nhi đồng 1 cho thấy gần 50% dương tính với phế cầu và 31,9% dương tính với RSV.

Một nghiên cứu khác trên 467 trẻ mắc viêm phổi tại Bệnh viện Nhi Thái Bình ghi nhận 25% trẻ nhiễm RSV và 45% nhiễm phế cầu. Không chỉ gây viêm phổi, phế cầu còn là nguyên nhân hàng đầu gây viêm màng não ở trẻ nhỏ, với tỷ lệ lên tới 71,9% ca bệnh ở trẻ dưới một tuổi trong giai đoạn 2015 đến 2021 tại Bệnh viện Nhi Trung ương.

Đáng chú ý, RSV và phế cầu không chỉ gây bệnh độc lập mà còn có thể hiệp đồng, làm tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn. Khi trẻ nhiễm RSV, lớp tế bào lông chuyển trong đường thở bị tổn thương, làm giảm khả năng loại bỏ tác nhân gây bệnh.

Đây là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn phế cầu bám dính và xâm nhập sâu hơn vào đường hô hấp. Một nghiên cứu tại Mỹ năm 2015 cho thấy nhiễm RSV có thể làm tăng hơn 20% số ca viêm phổi do phế cầu ở trẻ dưới một tuổi.

RSV lây lan nhanh qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với bề mặt nhiễm mầm bệnh. Trong khi đó, phế cầu là vi khuẩn thường trú ở hầu họng của cả người khỏe mạnh và người bệnh, có thể gây ra nhiều bệnh lý từ nhẹ đến nặng như viêm tai giữa, viêm xoang, viêm phổi, viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết.

Biểu hiện ban đầu của trẻ nhiễm RSV thường khá nhẹ như nghẹt mũi, sốt, ho, biếng ăn hoặc quấy khóc. Tuy nhiên, tình trạng có thể nhanh chóng chuyển nặng thành viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi chỉ sau vài ngày, buộc phải nhập viện, thậm chí cần hỗ trợ thở máy. Ngay cả sau khi khỏi bệnh, trẻ vẫn có nguy cơ gặp các vấn đề hô hấp kéo dài như thở khò khè tái phát, hen suyễn hoặc suy giảm chức năng phổi.

Tổ chức Y tế Thế giới cho hay, mỗi năm RSV gây ra hơn 3,6 triệu ca nhập viện và khoảng 100.000 ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi, trong đó gần một nửa là trẻ dưới 6 tháng tuổi. Hầu hết trẻ đều nhiễm RSV trong hai năm đầu đời, khoảng 70% trước 12 tháng tuổi.

Phế cầu cũng là tác nhân gây tử vong đáng kể ở trẻ nhỏ. Trong tổng số 1,6 triệu ca tử vong do phế cầu mỗi năm trên toàn cầu, có từ 700.000 đến một triệu trường hợp xảy ra ở trẻ dưới 5 tuổi.

Theo các chuyên gia của hệ thống tiêm chủng Long Châu, vắc-xin phế cầu là loại vắc-xin được nghiên cứu nhằm kích thích hệ miễn dịch tạo ra kháng thể đặc hiệu chống lại vi khuẩn Streptococcus pneumoniae, nguyên nhân chính gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng như viêm phổi, viêm tai giữa, viêm mũi họng, viêm màng não và nhiễm trùng huyết.

Những bệnh này đặc biệt nguy hiểm với trẻ em dưới 5 tuổi, người cao tuổi từ 50 tuổi trở lên và các nhóm có bệnh nền mạn tính như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc béo phì.

Không chỉ giúp phòng bệnh, tiêm vắc-xin phế cầu còn góp phần bảo vệ phổi, tăng cường sức đề kháng đường hô hấp, yếu tố quan trọng đối với những người có hệ miễn dịch suy yếu.

Khi được tiêm vào cơ thể, vắc-xin kích thích hệ miễn dịch nhận diện và tiêu diệt phế cầu khuẩn ngay khi chúng xâm nhập, từ đó ngăn ngừa hiệu quả nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nặng.

Hiện nay tại Việt Nam có nhiều loại vắc-xin phế cầu đang được sử dụng, với khả năng bảo vệ trước các chủng vi khuẩn phổ biến. Trong đó có các vắc-xin thế hệ mới như Prevenar 20 giúp phòng 20 týp huyết thanh, Vaxneuvance phòng 15 týp, Synflorix phòng 10 týp, Prevenar 13 phòng 13 týp và Pneumovax 23 phòng 23 týp phế cầu. Mỗi loại có chỉ định độ tuổi và lịch tiêm khác nhau, giúp mở rộng phạm vi bảo vệ cho cả trẻ em và người lớn.

Đối tượng nên tiêm vắc-xin phế cầu bao gồm trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, bệnh phổi, người suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị hóa trị, ghép tạng. Những người có thói quen hút thuốc lá, sử dụng rượu bia nhiều hoặc vừa trải qua bệnh nặng cũng được khuyến khích tiêm phòng để tăng cường sức đề kháng.

Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp để tiêm vắc-xin. Trẻ dưới 6 tuần tuổi, người đang mắc bệnh cấp tính, sốt cao hoặc có tiền sử dị ứng nặng với thành phần vắc-xin cần được cân nhắc và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tiêm để đảm bảo an toàn.

Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo, vắc-xin phế cầu nên được tiêm càng sớm càng tốt cho các nhóm nguy cơ cao. Khi tiêm đầy đủ theo phác đồ, vắc-xin có thể tạo ra hàng rào miễn dịch bền vững, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, giảm tỷ lệ nhập viện và tử vong, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Dù được đánh giá an toàn, vắc-xin phế cầu vẫn có thể gây một số phản ứng nhẹ sau tiêm như sốt, đau tại chỗ tiêm, mệt mỏi hoặc chán ăn. Các phản ứng này thường tự hết và không gây nguy hiểm. Người tiêm cần được theo dõi ít nhất 30 phút sau tiêm và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế để đảm bảo an toàn.

Tiêm vắc-xin phế cầu không chỉ là biện pháp bảo vệ cá nhân mà còn góp phần tạo miễn dịch cộng đồng, giảm nguy cơ lây lan bệnh trong xã hội. Trong bối cảnh các bệnh hô hấp có xu hướng gia tăng, chủ động tiêm vắc-xin vẫn là giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Ngoài tiêm vắc-xin, gia đình cần chú ý giữ vệ sinh môi trường sống, hạn chế để trẻ tiếp xúc với nguồn lây, theo dõi sát các dấu hiệu hô hấp bất thường để phát hiện và xử trí kịp thời. Chủ động phòng bệnh vẫn là giải pháp hiệu quả nhất nhằm giảm nguy cơ biến chứng nặng và bảo vệ sức khỏe lâu dài cho trẻ nhỏ.