Động lực tăng trưởng từ không gian phát triển mới

Một điểm chung dễ nhận thấy tại các kỳ họp HĐND cuối năm 2025 của TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh là sự đồng thuận cao đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026 ở mức hai con số. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, việc đặt ra mục tiêu tăng trưởng cao ngay từ năm đầu nhiệm kỳ cho thấy, các địa phương đã nhận diện rõ những dư địa và động lực mới đủ mạnh để hiện thực hóa mục tiêu này.

Yếu tố nền tảng quan trọng nhất, là việc sáp nhập, mở rộng địa giới hành chính từ ngày 1/7/2025, qua đó mở rộng không gian phát triển của toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Không gian phát triển mới được mở rộng giúp hình thành một cực tăng trưởng có quy mô dân số lớn, cấu trúc kinh tế đa dạng và khả năng bổ trợ lẫn nhau rõ nét giữa các địa phương. Vì vậy, mục tiêu tăng trưởng hai con số không còn là phép cộng cơ học, mà là kỳ vọng về hiệu ứng lan tỏa và cộng hưởng trong toàn vùng.

Trong cấu trúc mới, TP.HCM sau sáp nhập được định hướng trở thành trung tâm dịch vụ công nghệ cao, đổi mới sáng tạo của khu vực, tập trung vào các ngành tài chính, công nghệ thông tin, logistics thông minh và công nghiệp chế tạo có giá trị gia tăng cao. Đồng Nai giữ vai trò trung tâm công nghiệp công nghệ cao, logistics, đô thị thông minh và nông nghiệp công nghệ cao.

Trong khi đó, Tây Ninh sau sáp nhập sẽ trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ, du lịch sinh thái và nông nghiệp sạch.

Ba cấu phần này tạo thành chuỗi giá trị liên hoàn từ sản xuất, logistics đến dịch vụ giá trị gia tăng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn vùng Đông Nam Bộ.

Theo TS. Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, việc hợp nhất không gian phát triển đã tạo cho TP.HCM và toàn vùng nhiều lợi thế vượt trội, với quy mô dân số lớn, trình độ học vấn cao, cùng hệ thống cảng biển, công nghiệp và dịch vụ phát triển.

Để chuyển hóa các lợi thế này thành tăng trưởng thực chất, TS. Vũ cho rằng, cần tập trung vào năm nhóm giải pháp trọng tâm, gồm: nâng cao năng lực thể chế; chuyển đổi mô hình kinh tế gắn với kinh tế xanh và kinh tế số; phát triển hạ tầng chiến lược; phát triển nguồn nhân lực dựa trên lợi thế hệ thống đại học và đổi mới sáng tạo; đồng thời đẩy mạnh cải cách hành chính nhằm tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp.

Có thể thấy, ba động lực tăng trưởng đang được các địa phương ưu tiên hiện nay là đầu tư hạ tầng, thu hút đầu tư - đặc biệt là FDI thế hệ mới và chuyển dịch mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững.

Các trụ cột tạo sự bứt phá

Trong các động lực tăng trưởng, đầu tư hạ tầng được xem là yếu tố mang tính quyết định để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số. Năm 2026 được xác định là năm bản lề khi hàng loạt dự án giao thông chiến lược đồng loạt khởi công hoặc bước vào giai đoạn tăng tốc, từ các tuyến vành đai, cao tốc liên vùng đến metro, đường sắt và hạ tầng logistics.

Tại TP.HCM, hạ tầng tiếp tục được xác định là trụ cột “đi trước mở đường”. Nhiệm vụ này đã được nêu rõ trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP.HCM nhiệm kỳ 2025-2030, với phát triển hạ tầng là một trong ba chương trình đột phá chiến lược.

Theo đó, ngay từ ngày 15/1/2026, TP.HCM sẽ khởi công hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn như tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương), cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2 và Khu Liên hợp thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc.

Trong năm 2026, Thành phố tiếp tục khởi công nhiều dự án lớn khác, gồm cầu - đường Bình Tiên (6.200 tỷ đồng), tuyến Vành đai 4 dài 207 km với tổng mức đầu tư hơn 120.000 tỷ đồng.

Cùng với đó là các dự án nâng cấp, mở rộng các trục giao thông huyết mạch như Quốc lộ 13, Vành đai 2, Vành đai 3, Vành đai 4 và các tuyến cao tốc TP.HCM - Bến Lức - Long Thành, TP.HCM - Mộc Bài, TP.HCM - Thủ Dầu Một - Chơn Thành, Long Thành - Hồ Tràm; cũng như đầu tư các tuyến đường sắt đô thị và tuyến đường sắt vận chuyển hàng hóa từ Bàu Bàng đến cảng Cái Mép - Thị Vải. Việc giải ngân khối lượng vốn đầu tư công rất lớn từ các dự án này không chỉ đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GRDP, mà còn mở ra các hành lang phát triển công nghiệp, đô thị và dịch vụ mới cho toàn vùng.

Cùng với TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh cũng đẩy mạnh đầu tư hạ tầng để tận dụng không gian phát triển mới. Đồng Nai tăng tốc các Dự án cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, Dầu Giây - Liên Khương, Gia Nghĩa - Chơn Thành; các tuyến Vành đai 3, Vành đai 4 TP.HCM kết nối trực tiếp với sân bay Long Thành; đồng thời nâng cấp nhiều tuyến đường tỉnh quan trọng như ĐT.769, ĐT.770B, ĐT.773.

Tỉnh Tây Ninh tập trung đầu tư cao tốc TP.HCM - Mộc Bài, trục động lực Đức Hòa (9.361 tỷ đồng), dự án đường Tân An - Bình Hiệp (8.478 tỷ đồng), cùng các tuyến vành đai nhằm hình thành các trục động lực phát triển mới.

Song hành với hạ tầng là động lực từ dòng vốn đầu tư, đặc biệt là FDI thế hệ mới. Năm 2025, TP.HCM (sau sáp nhập) thu hút 8,37 tỷ USD vốn FDI. Dự kiến năm 2026, với đà phục hồi mạnh mẽ và tăng trưởng ổn định của kinh tế Thành phố, dòng vốn FDI có thể đạt khoảng 11,5 tỷ USD. Dự báo này có cơ sở khi nhiều nhà đầu tư lớn đã đề xuất các dự án công nghệ cao và trung tâm dữ liệu quy mô lớn, như Smart Tech Group (Hoa Kỳ) với dự án sản xuất pin lưu trữ trị giá 340-850 triệu USD, hay dự án trung tâm dữ liệu 2 tỷ USD đang được nghiên cứu đề xuất.

Để tiếp tục thu hút các dự án đầu tư lớn, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được cho biết, Thành phố đã cắt giảm ít nhất 30% thủ tục hành chính liên quan đến điều kiện kinh doanh thuộc thẩm quyền UBND Thành phố. Đây được xem là một trong những giải pháp then chốt nhằm chuyển từ thu hút đầu tư theo chiều rộng sang chiều sâu. Hiện nay, thời gian giải quyết các thủ tục đầu tư đã được rút ngắn từ 15 ngày xuống còn 8 ngày làm việc.

Động lực tiếp theo mang tính nền tảng là chuyển dịch mô hình tăng trưởng. Điểm chung là cả ba địa phương TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh đều xác định tăng trưởng hai con số không thể dựa vào mở rộng đầu tư truyền thống, mà phải gắn với kinh tế xanh, kinh tế số, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất. Hiện nay, cả ba địa phương đang đẩy mạnh xây dựng các khu công nghệ cao, phát triển khu công nghiệp xanh, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng cường liên kết giữa Nhà nước - doanh nghiệp - nhà trường nhằm hướng tới tăng trưởng nhanh và bền vững.