Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư ban hành danh mục thuốc dược liệu, thuốc kết hợp dược chất với dược liệu, thuốc cổ truyền và dược liệu thuộc phạm vi hưởng của người tham gia Bảo hiểm y tế. Thời hạn lấy ý kiến đến ngày 18/9.

Một trong những thay đổi đáng chú ý của dự thảo là mở rộng danh mục thuốc được Quỹ Bảo hiểm y tế thanh toán sau thời gian dài chưa có đợt cập nhật toàn diện. Danh mục hiện hành được thực hiện theo Thông tư 05/2015, sửa đổi, bổ sung năm 2020, gồm 229 thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền và 349 vị thuốc cổ truyền.

Mỗi năm cả nước có khoảng 195 triệu lượt khám chữa bệnh Bảo hiểm y tế với tổng chi hơn 160.000 tỷ đồng.

Tại Dự thảo mới, danh mục thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền dự kiến tăng lên 358 mục, bổ sung 129 mục so với hiện hành. Danh mục dược liệu gồm 344 mục, giảm 5 mục so với 349 vị thuốc cổ truyền hiện nay.

Đáng chú ý, Bộ Y tế đề xuất xây dựng riêng danh mục 35 thuốc kết hợp dược chất với dược liệu thuộc phạm vi thanh toán của Quỹ Bảo hiểm y tế. Đây là những thuốc có cả thành phần từ y học hiện đại và thành phần có nguồn gốc dược liệu, với phạm vi, tỷ lệ và thời gian thanh toán được quy định tùy từng loại thuốc.

Một số thuốc quen thuộc được đề xuất đưa vào phạm vi thanh toán với chỉ định cụ thể. Ginkgo biloba, hay bạch quả, dự kiến được thanh toán trong một số trường hợp như đau do viêm động mạch, rối loạn thị giác do bệnh võng mạc tiểu đường, chóng mặt, ù tai, giảm thính lực và một số rối loạn tuần hoàn.

Silymarin, hoạt chất chiết xuất từ cây kế sữa, được đề xuất thanh toán tại cơ sở khám chữa bệnh cấp chuyên sâu và cấp cơ bản. Curcumin, hoạt chất có nguồn gốc từ nghệ, dự kiến được thanh toán trong điều trị viêm loét dạ dày, tá tràng không xuất huyết hoặc thủng.

Không phải tất cả thuốc được bổ sung đều được Quỹ Bảo hiểm y tế thanh toán toàn bộ trong mọi trường hợp. Dự thảo thiết kế điều kiện chi trả theo từng thuốc, gắn với cơ sở khám chữa bệnh, chỉ định điều trị, tỷ lệ hoặc thời gian sử dụng.

Đơn cử, với Panax notoginseng saponins, nhóm hoạt chất chiết xuất từ tam thất, Quỹ Bảo hiểm y tế dự kiến thanh toán 50% tại cơ sở khám chữa bệnh cấp chuyên sâu và cấp cơ bản trong một số trường hợp như đột quỵ giai đoạn cấp, sau chấn thương sọ não hoặc sau phẫu thuật thần kinh.

Một điểm mới khác là dự thảo bổ sung đường dùng "tiêm" trong quy định thanh toán thuốc Bảo hiểm y tế. Phạm vi này bao gồm tiêm bắp, dưới da, trong da, tĩnh mạch, truyền tĩnh mạch, tiêm nội khớp, nội nhãn, nội dịch kính, vào các khoang của cơ thể và tiêm vào huyệt.

Việc mở rộng danh mục được đặt ra trong bối cảnh quy mô khám chữa bệnh Bảo hiểm y tế ngày càng lớn, trong lúc tỷ trọng chi cho y học cổ truyền còn khá khiêm tốn. Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm Y tế, Bộ Y tế cho biết, mỗi năm cả nước có khoảng 195 triệu lượt khám chữa bệnh Bảo hiểm y tế với tổng chi hơn 160.000 tỷ đồng. Thuốc chiếm hơn 31% tổng chi của Quỹ Bảo hiểm y tế nhưng tỷ trọng chi cho thuốc y học cổ truyền mới đạt khoảng 5,4%, còn tổng chi cho lĩnh vực y học cổ truyền chỉ chiếm khoảng 3,3%.

Tỷ lệ bao phủ Bảo hiểm y tế đã vượt 97% dân số trong quý I/2026. Theo bà Trang, mức bao phủ này tạo nền tảng tài chính quan trọng để mở rộng khả năng tiếp cận y học cổ truyền, đặc biệt tại tuyến xã và hệ thống y tế cơ sở. Cùng với mở rộng quyền lợi thuốc, yêu cầu nâng chất lượng khám chữa bệnh y học cổ truyền cũng được đặt ra nhằm bảo đảm Quỹ Bảo hiểm y tế được sử dụng an toàn và hiệu quả.

Thứ trưởng Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, mạng lưới khám chữa bệnh y học cổ truyền tiếp tục được củng cố. Hiện cả nước có 5 bệnh viện y học cổ truyền trực thuộc Bộ và các bộ, ngành, 61 bệnh viện tuyến tỉnh cùng 10 bệnh viện tư nhân.

Lãnh đạo Bộ Y tế đề nghị đánh giá toàn diện thực trạng khám chữa bệnh Bảo hiểm y tế trong lĩnh vực y dược cổ truyền, tiếp tục nâng cao chất lượng chuyên môn và hiệu quả sử dụng Quỹ Bảo hiểm y tế. Việc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại cũng cần được tăng cường để người bệnh tiếp cận dịch vụ an toàn, thuận lợi và hiệu quả hơn.

Đợt điều chỉnh danh mục thuốc lần này không chỉ giới hạn ở y học cổ truyền. Bộ Y tế cũng dự kiến ban hành danh mục 84 dược phẩm mới thuộc phạm vi thanh toán của Bảo hiểm y tế, trong đó có 30 thuốc điều trị ung thư có chi phí cao.

Nếu các đề xuất được thông qua, danh mục thuốc Bảo hiểm y tế sẽ được mở rộng thêm ở cả y học hiện đại và y học cổ truyền. Với người bệnh, thay đổi đáng quan tâm không chỉ nằm ở số lượng thuốc được bổ sung mà còn ở phạm vi, tỷ lệ và điều kiện thanh toán cụ thể của từng thuốc - những yếu tố trực tiếp quyết định mức chi phí điều trị mà Quỹ Bảo hiểm y tế sẽ chia sẻ.

Việc cập nhật danh mục thuốc được Quỹ Bảo hiểm y tế thanh toán diễn ra trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân ngày càng lớn, mô hình bệnh tật thay đổi nhanh, bệnh không lây nhiễm gia tăng cùng tốc độ già hóa dân số. Các vấn đề về sức khỏe tâm thần, môi trường, dinh dưỡng cũng đặt hệ thống y tế trước những yêu cầu mới về nguồn lực và khả năng đáp ứng.

Cùng với những thay đổi đó, trọng tâm chăm sóc sức khỏe đang từng bước chuyển từ điều trị sang phòng bệnh, quản lý sức khỏe liên tục và củng cố y tế cơ sở. Quá trình chuyển dịch đòi hỏi nguồn lực ổn định và cơ chế chi trả phù hợp, đặc biệt trong bối cảnh chi phí y tế do người dân trực tiếp gánh chịu vẫn ở mức cao.

Các nghiên cứu về tài chính y tế cho thấy nguồn lực dành cho y tế Việt Nam hiện đến từ nhiều nhóm, gồm ngân sách nhà nước, Bảo hiểm y tế xã hội, Bảo hiểm y tế tự nguyện, các tổ chức phi lợi nhuận phục vụ hộ gia đình, đóng góp của doanh nghiệp và chi trả trực tiếp của người dân.

Dữ liệu năm 2023 cho thấy chi tiền túi của người dân chiếm khoảng 39,2% tổng chi y tế, trong lúc mức khuyến nghị chung của Tổ chức Y tế thế giới được dẫn trong nghiên cứu là khoảng 20%. Tỷ lệ này cho thấy mở rộng phạm vi Bảo hiểm y tế chi trả, trong đó có khả năng tiếp cận thuốc, vẫn là một trong những vấn đề đáng chú ý trong quá trình tiến tới bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân.

Báo cáo về tài chính y tế của Nhóm Nghiên cứu Công nghệ y tế thuộc Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London, Vương quốc Anh, ước tính nếu không có cải cách, khoảng cách giữa nguồn lực hiện có và nhu cầu để Việt Nam tiến tới bao phủ y tế toàn dân có thể tăng từ 279.000 tỷ đồng năm 2021 lên 510.000 tỷ đồng vào năm 2030.

Ở chiều ngược lại, cải cách tài chính y tế phù hợp không chỉ tạo thêm nguồn lực cho chăm sóc sức khỏe mà còn có thể chuyển đầu tư cho y tế thành những lợi ích rộng hơn đối với nền kinh tế thông qua cải thiện năng suất lao động và năng lực cạnh tranh. Một lộ trình kết hợp tăng nguồn thu công, củng cố cơ chế tài chính và nâng hiệu quả tiếp cận thuốc được xem là nền tảng để duy trì khả năng chi trả của hệ thống trong dài hạn.

Yêu cầu giảm gánh nặng tài chính đối với người bệnh cũng được đặt trong những mục tiêu lớn về chăm sóc sức khỏe đến năm 2030. Nghị quyết số 72-NQ/TW năm 2026 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu giảm tỷ lệ chi trực tiếp từ tiền túi của người dân xuống dưới 30% tổng chi y tế, tăng chi y tế công và tiến tới bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân.

Các định hướng trọng tâm gồm mở rộng Bảo hiểm y tế toàn dân, khám sức khỏe định kỳ cho người dân, từng bước thực hiện miễn viện phí ở mức cơ bản, củng cố y tế cơ sở, triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử và nâng tỷ lệ tiêm chủng. Để thực hiện các mục tiêu này, tăng phân bổ ngân sách nhà nước được xác định là một trong những nguồn lực quan trọng.