Các chuyên gia cảnh báo tăng huyết áp đang ngày càng trẻ hóa do lối sống thiếu lành mạnh đẩy nhiều người trẻ đến gần nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và suy thận.

Chủ quan vì còn trẻ, nhập viện khi huyết áp tăng kịch phát

Theo TS.Đoàn Dư Mạnh, Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam, bệnh nhân 29 tuổi được đưa vào bệnh viện cấp cứu sau khi bất ngờ choáng váng, tim đập nhanh rồi gục xuống bàn làm việc trong một cuộc họp.

Kết quả đo huyết áp ghi nhận chỉ số lên tới 190/110 mmHg, tương ứng tăng huyết áp độ 3 - mức rất nguy hiểm với nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc tổn thương đa cơ quan nếu không được xử trí kịp thời.

Các chuyên gia cảnh báo tăng huyết áp đang ngày càng trẻ hóa do lối sống thiếu lành mạnh đẩy nhiều người trẻ đến gần nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và suy thận.

Sau khi thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu, các bác sỹ chẩn đoán người bệnh bị cơn tăng huyết áp cấp trên nền tăng huyết áp chưa được phát hiện.

Khai thác bệnh sử cho thấy nhiều tháng trước đó, người bệnh thường xuyên đau đầu vùng gáy, mất ngủ, mệt mỏi, đôi lúc hoa mắt nhưng đều cho rằng chỉ do áp lực công việc. Anh cũng tin rằng bản thân còn trẻ, không hút thuốc lá và thỉnh thoảng vẫn chơi thể thao nên không nghĩ mình có thể mắc bệnh tim mạch.

Điều đáng chú ý là lối sống của người bệnh tồn tại nhiều yếu tố nguy cơ. Mỗi sáng, anh thường chỉ uống một cốc cà phê thay cho bữa ăn. Bữa trưa và tối chủ yếu là thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn nhiều muối để "ăn cho nhanh, có sức làm việc". Công việc căng thẳng khiến anh thường xuyên thức đến 2-3 giờ sáng rồi tiếp tục guồng quay công việc vào sáng hôm sau.

Chính những thói quen tưởng như vô hại này đã âm thầm đẩy huyết áp tăng cao trong thời gian dài. Các chuyên gia tim mạch cho biết tăng huyết áp đang có xu hướng trẻ hóa rõ rệt trong những năm gần đây. Nếu trước kia bệnh chủ yếu gặp ở người trung niên và cao tuổi thì hiện nay ngày càng nhiều người ở độ tuổi 20-40 được phát hiện mắc bệnh.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ lối sống hiện đại với áp lực công việc kéo dài, ít vận động, chế độ ăn nhiều dầu mỡ, thức ăn nhanh, tiêu thụ quá nhiều muối, cùng việc lạm dụng cà phê, nước tăng lực, rượu bia và thuốc lá.

TS.Đoàn Dư Mạnh nhận định, nhiều người trẻ vẫn có tâm lý "còn khỏe" nên bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo như đau đầu, mất ngủ, hồi hộp, hoa mắt hay mệt mỏi kéo dài. Đến khi xuất hiện các biến chứng nguy hiểm mới phát hiện bệnh thì việc điều trị đã trở nên phức tạp hơn.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tăng huyết áp được ví như "kẻ giết người thầm lặng" bởi phần lớn người bệnh không có triệu chứng rõ ràng trong nhiều năm. Hiện có khoảng 1,5 tỷ người trên thế giới mắc tăng huyết áp và con số này tiếp tục gia tăng, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển.

Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến tăng huyết áp ở người trẻ là chế độ ăn quá nhiều muối. Các thực phẩm chế biến sẵn như mì ăn liền, xúc xích, thịt nguội, đồ hộp, thức ăn nhanh hay các món chiên rán thường chứa lượng natri rất cao. Khi tiêu thụ quá nhiều muối, cơ thể giữ nước nhiều hơn, làm tăng thể tích tuần hoàn và tăng áp lực lên thành mạch máu, từ đó khiến huyết áp tăng.

Bên cạnh đó, việc thường xuyên bỏ bữa sáng, thay thế bằng cà phê hoặc nước tăng lực không giúp cơ thể khỏe hơn mà còn làm tăng hormone căng thẳng, ảnh hưởng đến hoạt động của hệ tim mạch.

Thức khuya kéo dài cũng là một yếu tố nguy cơ quan trọng. Thiếu ngủ khiến hệ thần kinh giao cảm hoạt động quá mức, làm tim đập nhanh hơn, co mạch nhiều hơn và gây rối loạn điều hòa huyết áp. Cùng với đó, việc sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian dài cũng làm gia tăng căng thẳng, lo âu và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tim mạch.

Ngoài ra, béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và lối sống ít vận động đang khiến nguy cơ tăng huyết áp ở người trẻ ngày càng gia tăng.

Các chuyên gia cũng lưu ý khoảng 10% trường hợp tăng huyết áp ở người trẻ là tăng huyết áp thứ phát, liên quan đến các bệnh lý như hẹp động mạch thận, u tuyến thượng thận, hội chứng Cushing hoặc một số rối loạn nội tiết khác. Những trường hợp này cần được phát hiện sớm để điều trị nguyên nhân.

Tăng huyết áp kéo dài nếu không được kiểm soát có thể gây tổn thương hàng loạt cơ quan như tim, não, thận, mắt và hệ mạch máu. Người bệnh có nguy cơ đối mặt với nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy tim, suy thận mạn, phình động mạch chủ, tổn thương võng mạc dẫn đến giảm thị lực hoặc mù lòa.

Nhiều nghiên cứu cho thấy tăng huyết áp làm tăng gấp 4 lần nguy cơ tử vong do đột quỵ và gấp 3 lần nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch so với người không mắc bệnh.

Các chuyên gia khuyến cáo, người trẻ không nên đợi đến khi xuất hiện biến chứng mới đi khám. Việc đo huyết áp định kỳ, đặc biệt ở những người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch, thừa cân, béo phì hoặc thường xuyên căng thẳng, là biện pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả để phát hiện bệnh sớm.

Để phòng ngừa tăng huyết áp, mỗi người cần duy trì chế độ ăn lành mạnh với lượng muối dưới 5g/ngày, tăng cường rau xanh và trái cây, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, duy trì hoạt động thể lực ít nhất 30 phút mỗi ngày, ngủ đủ 7-8 giờ mỗi đêm, kiểm soát cân nặng, hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá và khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ tim mạch.

Nuốt nghẹn kéo dài, người đàn ông 75 tuổi phát hiện ung thư thực quản giai đoạn rất sớm

Chỉ từ triệu chứng nuốt nghẹn và rối loạn tiêu hóa kéo dài, người đàn ông 75 tuổi được phát hiện ung thư thực quản giai đoạn rất sớm. Nhờ chẩn đoán kịp thời, bác sỹ điều trị bằng kỹ thuật nội soi xâm lấn tối thiểu, bảo tồn thực quản và tránh được cuộc đại phẫu nhiều nguy cơ

Từng nghĩ chỉ là rối loạn tiêu hóa do tuổi tác, ông Quang (75 tuổi) chỉ đi khám khi tình trạng nuốt nghẹn xuất hiện thường xuyên và ngày càng rõ. Kết quả nội soi đã phát hiện tổn thương ung thư thực quản ở giai đoạn rất sớm giúp người bệnh tránh được phẫu thuật cắt thực quản và có cơ hội điều trị khỏi bằng kỹ thuật nội soi xâm lấn tối thiểu.

Khoảng 6 tháng trước khi nhập viện, ông Quang bắt đầu có cảm giác nuốt nghẹn nhưng chỉ thoáng qua nên không để ý. Thời gian gần đây, cảm giác nghẹn tăng dần, kèm ợ hơi và rối loạn tiêu hóa khiến việc ăn uống khó khăn hơn, ông đến một phòng khám đa khoa để kiểm tra.

Kết quả nội soi thực quản - dạ dày - tá tràng không đau ghi nhận tổn thương kích thước khoảng 15 mm ở thực quản, bờ không rõ, nghi ngờ ác tính. Sinh thiết sau đó xác định người bệnh bị tân sản trong biểu mô vảy độ cao của thực quản, tổn thương ung thư biểu mô vảy giai đoạn rất sớm, khi các tế bào ác tính mới khu trú ở lớp niêm mạc nông, chưa xâm lấn sâu. Người bệnh được chuyển đến Bệnh viện  để điều trị.

TS.Đỗ Minh Hùng, Giám đốc Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa cho biết, ung thư thực quản là một trong những bệnh ung thư đường tiêu hóa có tiên lượng xấu nếu phát hiện muộn.

Khi khối u xâm lấn xuống lớp dưới niêm mạc và lớp cơ, tế bào ung thư có thể lan theo đường bạch huyết hoặc đường máu đến gan, phổi, xương và nhiều cơ quan khác. Lúc này, người bệnh thường xuất hiện nuốt nghẹn tăng dần, đau sau xương ức, nôn trớ, ho sặc, sụt cân nhanh, suy kiệt; việc điều trị phải phối hợp phẫu thuật, hóa trị và xạ trị với hiệu quả hạn chế hơn.

"May mắn, người bệnh được phát hiện ở giai đoạn rất sớm nên có thể điều trị bằng phương pháp ít xâm lấn, tỷ lệ khỏi bệnh cao và bảo tồn được thực quản", bác sỹ Hùng cho biết.

Sau can thiệp, người bệnh hồi phục nhanh, không đau nhiều, có thể đi lại, ăn thức ăn lỏng và xuất viện sau một ngày. Kết quả giải phẫu bệnh xác nhận tổn thương là nghịch sản biểu mô vảy độ cao (ung thư sớm), diện cắt an toàn, không cần hóa trị hay xạ trị bổ sung mà chỉ theo dõi định kỳ.

Theo TS.Đỗ Minh Hùng, trước đây phần lớn bệnh nhân ung thư thực quản phải trải qua cuộc đại phẫu cắt thực quản và tái tạo đường tiêu hóa bằng dạ dày hoặc đại tràng, sau đó tiếp tục hóa trị hoặc xạ trị. Đây là phẫu thuật phức tạp, tiềm ẩn nhiều nguy cơ biến chứng và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống.

Trong khi đó, nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, các kỹ thuật nội soi can thiệp như ESD hoặc U-ESTD có thể loại bỏ hoàn toàn tổn thương, bảo tồn cấu trúc giải phẫu và chức năng ăn uống tự nhiên của thực quản. Người bệnh ít đau, hồi phục nhanh, thời gian nằm viện ngắn và vẫn duy trì chất lượng cuộc sống sau điều trị.

Theo thống kê, ung thư thực quản vẫn nằm trong nhóm ung thư có tỷ lệ tử vong cao bởi đa số bệnh nhân được chẩn đoán khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Đáng lo ngại, giai đoạn đầu của bệnh thường diễn tiến âm thầm, triệu chứng không đặc hiệu hoặc rất dễ nhầm với các bệnh lý tiêu hóa thông thường như viêm dạ dày, trào ngược dạ dày - thực quản hay rối loạn tiêu hóa.

Các chuyên gia khuyến cáo người có nguy cơ cao như hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, mắc bệnh lý thực quản mạn tính, béo phì hoặc có người thân mắc ung thư đường tiêu hóa nên chủ động nội soi tầm soát định kỳ.

Khi xuất hiện các dấu hiệu như nuốt nghẹn, nuốt đau, nóng rát sau xương ức, ăn nhanh no, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài, cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa tiêu hóa để được nội soi kiểm tra càng sớm càng tốt.

Theo các bác sỹ, ung thư thực quản nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm có thể đạt tỷ lệ điều trị khỏi rất cao. Điều quan trọng nhất không chỉ là sở hữu các kỹ thuật điều trị hiện đại mà còn là sự chủ động của người dân trong việc lắng nghe những thay đổi bất thường của cơ thể và không bỏ qua các dấu hiệu tưởng chừng rất đơn giản như nuốt nghẹn kéo dài.

Sàng lọc thai kỳ phát hiện sớm rối loạn di truyền hiếm, mở cơ hội quản lý thai kỳ kịp thời

Chỉ từ những dấu hiệu bất thường trên siêu âm ở tuần thai 11-13, bác sỹ có thể phát hiện nhiều rối loạn nhiễm sắc thể hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm. Việc kết hợp sàng lọc hình thái với các kỹ thuật chẩn đoán di truyền hiện đại giúp xác định chính xác bất thường chỉ sau 48 giờ, mở ra cơ hội tư vấn và quản lý thai kỳ kịp thời cho các gia đình.

Những bất thường về di truyền ở thai nhi thường diễn tiến âm thầm và không biểu hiện rõ trong giai đoạn đầu của thai kỳ. Tuy nhiên, với sự phát triển của y học bào thai và các kỹ thuật chẩn đoán trước sinh, nhiều rối loạn nhiễm sắc thể hiếm gặp hiện nay có thể được phát hiện ngay từ ba tháng đầu, giúp bác sỹ đưa ra tiên lượng sớm và hỗ trợ gia đình có những quyết định phù hợp.

Đó là trường hợp của chị Minh (27 tuổi), đến khám thai định kỳ ở tuần thứ 12 tại viện. Kết quả siêu âm cho thấy tỷ lệ đầu và bụng của thai nhi bất cân xứng, trong đó vòng bụng nhỏ hơn tuổi thai, đồng thời não thất IV, cấu trúc chứa dịch não tủy ở vùng tiểu não giãn lớn bất thường.

Theo Ths.Nguyễn Phương Thảo, Trung tâm Y học bào thai, đây là những dấu hiệu gợi ý thai chậm phát triển sớm trong tử cung hoặc mắc các rối loạn di truyền. Đặc biệt, não thất IV giãn bất thường là dấu hiệu cảnh báo tổn thương cấu trúc hệ thần kinh trung ương, cần được đánh giá chuyên sâu.

Từ các dấu hiệu trên, bác sỹ chỉ định sinh thiết gai nhau để xác định nguyên nhân. Chỉ sau 48 giờ thực hiện xét nghiệm nhanh bằng kỹ thuật QF-PCR, kết quả xác định thai nhi mắc hội chứng tam bội (Triploidy), một bất thường nhiễm sắc thể rất hiếm gặp, trong đó thai có 69 nhiễm sắc thể thay vì 46 như bình thường.

Theo bác sỹ Thảo, hội chứng tam bội có tỷ lệ khoảng 1/30.000-1/200.000 thai kỳ. Thai nhi thường chậm phát triển rất sớm, kèm bất tương xứng đầu, thân, dị tật thần kinh, dị tật chi hoặc bất thường bánh nhau. Phần lớn trường hợp sẽ sảy thai tự nhiên trong khoảng từ tuần thứ 7 đến tuần thứ 17 của thai kỳ. Nếu được sinh ra, trẻ thường chỉ sống được trong thời gian rất ngắn.

Một trường hợp khác là chị Thu (30 tuổi), được phát hiện bất thường ngay từ tuần thai thứ 11 khi siêu âm ghi nhận độ mờ da gáy dày tới 5 mm, trong khi chỉ số bình thường dưới 3 mm, đồng thời xuất hiện nang bạch huyết vùng cổ.

Sau khi được tư vấn, chị Thu thực hiện sinh thiết gai nhau. Kết quả xét nghiệm sau 48 giờ xác định thai nhi mắc hội chứng Edwards (tam nhiễm sắc thể số 18), tình trạng xuất hiện ba bản sao của nhiễm sắc thể số 18 thay vì hai bản sao như bình thường.

Đây là một trong những bất thường nhiễm sắc thể nặng với tỷ lệ khoảng 1/2.500 thai kỳ. Hội chứng Edwards gây rối loạn nghiêm trọng quá trình phát triển của thai nhi, dẫn đến hàng loạt dị tật ở tim, não, hệ tiêu hóa, tiết niệu và cơ xương khớp. Phần lớn thai nhi sẽ tự ngừng phát triển trong thai kỳ. Nếu trẻ chào đời, khoảng 50% chỉ sống được hơn một tuần và chỉ 5-10% có thể sống quá một năm.

Ths.Nguyễn Phương Thảo cho hay, giai đoạn từ 11 tuần đến 13 tuần 6 ngày được xem là "cửa sổ vàng" để sàng lọc dị tật bẩm sinh và các rối loạn nhiễm sắc thể. Đây là thời điểm bác sỹ không chỉ đo độ mờ da gáy mà còn khảo sát toàn diện hình thái học của thai nhi, bao gồm cấu trúc não, tim, cột sống, thành bụng, các chi và nhiều chỉ số phát triển khác.

Khi phát hiện những dấu hiệu nghi ngờ trên siêu âm, bác sỹ sẽ tư vấn thực hiện sinh thiết gai nhau, kỹ thuật chẩn đoán trước sinh được tiến hành từ sau tuần thứ 11 đến khoảng tuần thứ 14 của thai kỳ.

Nếu xét nghiệm nhanh chưa phát hiện bất thường nhưng bác sỹ vẫn nghi ngờ dựa trên hình ảnh siêu âm hoặc tiền sử gia đình, mẫu gai nhau sẽ tiếp tục được phân tích bằng các kỹ thuật di truyền chuyên sâu để khảo sát toàn bộ bộ nhiễm sắc thể, phát hiện các vi mất đoạn, vi lặp đoạn hoặc đột biến gene. Kết quả đầy đủ thường được trả sau khoảng ba tuần, tùy từng loại xét nghiệm.

Ý nghĩa lớn nhất của sàng lọc trước sinh không chỉ nằm ở việc phát hiện bất thường mà còn giúp gia đình có thêm thời gian tiếp cận thông tin chính xác, được tư vấn đầy đủ về tiên lượng thai kỳ, khả năng điều trị trước và sau sinh cũng như các lựa chọn chăm sóc phù hợp.

"Đối với nhiều bệnh lý bẩm sinh, phát hiện càng sớm thì khả năng theo dõi, can thiệp hoặc chuẩn bị kế hoạch điều trị sau sinh càng hiệu quả. Vì vậy, thai phụ cần tuân thủ đầy đủ lịch khám thai, đặc biệt không bỏ qua mốc siêu âm từ 11 đến 13 tuần 6 ngày bởi đây là thời điểm quan trọng nhất để phát hiện sớm các rối loạn di truyền và dị tật bẩm sinh", bác sỹ Thảo khuyến cáo.