Sự thay đổi nhiệt độ, độ ẩm và môi trường sống tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại virus và vi khuẩn phát triển, lây lan nhanh trong cộng đồng.

Trong bối cảnh đó, tiêm nhắc lại vắc-xin phòng cúm và phế cầu được xem là một trong những biện pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả, giúp củng cố “hàng rào miễn dịch” của cơ thể trước nguy cơ dịch bệnh gia tăng.

Một trong những lý do quan trọng khiến việc tiêm vắc-xin cúm cần được thực hiện định kỳ là khả năng biến đổi liên tục của virus cúm.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo các quốc gia phải thường xuyên theo dõi sự lưu hành của các chủng virus cúm trên toàn cầu để cập nhật thành phần vắc-xin phù hợp cho từng mùa dịch.

Không giống nhiều loại virus khác có cấu trúc tương đối ổn định, virus cúm có thể thay đổi các kháng nguyên bề mặt khá nhanh thông qua hiện tượng gọi là “trôi dạt kháng nguyên”. Khi sự biến đổi này xảy ra, các kháng thể mà cơ thể đã tạo ra sau khi tiêm vắc-xin hoặc sau khi từng mắc cúm ở mùa trước có thể không còn nhận diện và trung hòa hiệu quả các chủng virus mới.

Chính vì đặc điểm biến đổi nhanh này, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo các quốc gia phải thường xuyên theo dõi sự lưu hành của các chủng virus cúm trên toàn cầu để cập nhật thành phần vắc-xin phù hợp cho từng mùa dịch.

Các loại vắc-xin cúm được sản xuất hằng năm nhằm bảo vệ cơ thể trước những chủng virus được dự đoán có khả năng gây dịch mạnh nhất trong thời gian tới.

Điều đó đồng nghĩa với việc tiêm vắc-xin cúm từ năm trước không đảm bảo cơ thể vẫn được bảo vệ đầy đủ trong năm nay. Việc tiêm nhắc lại giúp hệ miễn dịch “cập nhật thông tin”, tăng khả năng nhận diện và phản ứng nhanh hơn trước các biến thể mới của virus.

Tuy nhiên, khi nói đến phòng ngừa các bệnh hô hấp theo mùa, việc chỉ chú trọng đến vắc-xin cúm là chưa đủ. Phế cầu khuẩn là một loại vi khuẩn thường trú ở đường hô hấp cũng là nguyên nhân hàng đầu gây ra nhiều bệnh lý nguy hiểm như viêm phổi, viêm màng não và nhiễm trùng huyết. Những bệnh lý này có thể diễn tiến nặng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người mắc các bệnh nền mạn tính.

Đáng chú ý, nhiều trường hợp nhiễm phế cầu xảy ra như một biến chứng thứ phát sau khi cơ thể bị suy yếu bởi virus cúm. Khi virus cúm tấn công và làm tổn thương niêm mạc đường hô hấp, hệ miễn dịch trở nên dễ bị tổn thương hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phế cầu xâm nhập và gây bệnh. Chính vì vậy, việc tiêm vắc-xin phế cầu được xem là lớp bảo vệ bổ sung quan trọng trong chiến lược phòng ngừa các bệnh hô hấp.

Sự kết hợp giữa vắc-xin cúm và vắc-xin phế cầu mang lại hiệu quả bảo vệ toàn diện hơn. Vắc-xin cúm giúp giảm nguy cơ mắc cúm và hạn chế tình trạng suy giảm miễn dịch do virus gây ra, trong khi vắc-xin phế cầu giúp ngăn ngừa các biến chứng do vi khuẩn phế cầu. Nhờ đó, nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp nặng, đặc biệt là viêm phổi có thể được giảm đáng kể.

Để vắc-xin phát huy hiệu quả tối ưu, việc chủ động lập kế hoạch tiêm chủng đúng thời điểm là yếu tố rất quan trọng. Sau khi tiêm, cơ thể không hình thành miễn dịch ngay lập tức mà cần một khoảng thời gian nhất định, thường từ hai đến ba tuần, để hệ miễn dịch kích hoạt và sản sinh đủ lượng kháng thể bảo vệ. Vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo nên tiêm vắc-xin phòng cúm và phế cầu trước khi bước vào giai đoạn giao mùa, thay vì chờ đến khi dịch bệnh đã xuất hiện.

Tiêm chủng sớm giúp cơ thể có đủ thời gian xây dựng hệ thống phòng vệ, sẵn sàng chống lại sự tấn công của virus và vi khuẩn khi điều kiện môi trường trở nên thuận lợi cho dịch bệnh bùng phát.

Không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nặng, việc chủ động tiêm vắc-xin còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm gánh nặng cho hệ thống y tế và giúp mỗi người duy trì cuộc sống, học tập và làm việc ổn định trong mùa dịch.

Bác sỹ Lê Thị Kim Hoa, đại diện Hệ thống tiêm chủng Safpo Potec cho biết, dù cúm mùa thường diễn biến nhẹ, bệnh vẫn có thể tiến triển nặng với các biểu hiện như sốt cao, khó thở, phù phổi do suy tim và thậm chí dẫn đến tử vong.

Virus cúm mùa gồm nhiều chủng khác nhau, trong đó có cúm A H1N1, cúm A H3N2 và hai chủng cúm B, với khả năng biến đổi kháng nguyên liên tục qua từng năm.

Các chủng cúm B cũng có thể gây biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính. Do đó, việc tiêm nhắc lại vắc-xin cúm hằng năm là cần thiết để đảm bảo hiệu quả bảo vệ.

Theo chuyên gia, Tổ chức Y tế thế giới duy trì hệ thống giám sát virus cúm trên phạm vi toàn cầu, trong đó có Việt Nam, nhằm theo dõi và xác định các chủng virus lưu hành theo từng khu vực.

Từ dữ liệu này, tổ chức dự báo các chủng virus xuất hiện trong mùa Đông và Xuân của Bắc bán cầu và mùa tương ứng tại Nam bán cầu, đồng thời hướng dẫn sản xuất vắc-xin phù hợp với từng mùa.

Việt Nam thuộc Bắc bán cầu, vì vậy người dân được khuyến cáo tiêm vắc-xin cúm Bắc bán cầu mỗi năm một lần, trước khi mùa cúm bắt đầu, để được bảo vệ trong suốt mùa Đông và Xuân.

Cũng theo chuyên gia của hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec, vắc-xin cúm được khuyến cáo cho tất cả mọi người từ sáu tháng tuổi trở lên, đặc biệt quan trọng đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính.

Trong bối cảnh virus cúm liên tục biến đổi và nguy cơ dịch bệnh luôn tiềm ẩn, tiêm vắc-xin cúm hằng năm là biện pháp phòng bệnh đơn giản, chủ động và hiệu quả nhất. Bảo vệ sức khỏe bản thân cũng chính là góp phần bảo vệ gia đình và cộng đồng.

Để chủ động phòng, chống dịch bệnh cúm, ngoài vắc-xin, Bộ Y tế khuyến cáo người dân thường xuyên rửa tay, che miệng khi ho, hắt hơi; không đưa tay lên mắt, mũi, miệng khi chưa rửa sạch; đeo khẩu trang khi đến nơi tập trung đông người, trên các phương tiện giao thông công cộng hoặc khi có các triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh để bảo vệ bản thân và người xung quanh.

Đồng thời, hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh viêm đường hô hấp cấp hoặc các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh khi không cần thiết. Vệ sinh môi trường sống, thường xuyên vệ sinh, lau chùi các bề mặt hay tiếp xúc (như tay nắm cửa, bàn phím, điện thoại…).

Thường xuyên thực hiện các biện pháp làm thông thoáng và đón ánh sáng tự nhiên vào phòng học, phòng làm việc, nhất là sau giờ học, sau giờ làm việc, sau các buổi tổ chức sự kiện để tiêu diệt mầm bệnh, giảm nguy cơ lây bệnh.

Bên cạnh đó, nâng cao thể trạng, thực hiện lối sống lành mạnh; có chế độ ăn uống cân bằng, đủ chất dinh dưỡng; tăng cường vận động thể lực để nâng cao sức đề kháng của cơ thể.

Khi có các triệu chứng như ho, sốt, sổ mũi, đau đầu, mệt mỏi, người dân cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được tư vấn, khám và xử trí kịp thời. Không tự ý mua thuốc, đặc biệt là thuốc kháng virus để điều trị tại nhà nếu không có chỉ định của cán bộ y tế.

Trong bối cảnh các bệnh hô hấp theo mùa vẫn là mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng, tiêm nhắc lại vắc-xin cúm hằng năm kết hợp với vắc-xin phế cầu được xem là giải pháp phòng bệnh khoa học và bền vững. Chủ động tiêm chủng không chỉ là cách bảo vệ bản thân mà còn là hành động thiết thực góp phần xây dựng lá chắn miễn dịch cho toàn xã hội.