Nguyên nhân không còn đơn thuần do tuổi tác mà chủ yếu xuất phát từ lối sống hiện đại, đặc biệt là tình trạng ít vận động và ngồi kéo dài trong nhiều giờ mỗi ngày.

Một cơn đau vai gáy tưởng chừng quen thuộc, vài câu hỏi gửi lên AI để tự tìm lời giải, cùng tâm lý cho rằng bệnh chỉ ở mức thông thường. Thế nhưng, chị Mai Lệ Huyền, được biết đến trên mạng xã hội với tên Sâu Chít, không ngờ mình lại mắc thoát vị đĩa đệm cổ nặng, chèn ép tủy sống và buộc phải phẫu thuật sớm để tránh nguy cơ liệt.

PGS-TS.Nguyễn Lê Bảo Tiến thực hiện phẫu thuật cho bệnh nhân.

Chia sẻ về hành trình của mình, chị Huyền cho biết ban đầu chị chỉ thấy đau cổ vai gáy sau khi ngủ dậy. Vì trước đây từng bị đau lưng, chị không nghĩ đây là vấn đề nghiêm trọng. Khi các biện pháp quen thuộc như đánh gió, bấm huyệt, châm cứu không giúp cải thiện, chị bắt đầu tìm đến AI để hỏi về tình trạng sức khỏe.

Sau khi mô tả khá chi tiết triệu chứng, chị nhận được những gợi ý rằng có thể bị thoát vị đĩa đệm hoặc viêm cơ. Tuy nhiên, điều chị không lường trước là tổn thương khi đó không chỉ dừng ở mức đau cơ hay chèn ép rễ thần kinh, mà đã tiến tới chèn ép tủy cổ ở mức nguy hiểm.

Đến khi cơn đau tăng dần, kéo dài suốt đêm và khiến chị gần như không thể trở mình, ngồi dậy hay bước xuống giường vào sáng hôm sau, chị mới đi khám chuyên sâu. Kết quả chụp cộng hưởng từ sau đó cho thấy tình trạng thoát vị đĩa đệm cổ nặng.

Nhưng phải đến khi được PGS-TS.Nguyễn Lê Bảo Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, cơ sở Linh Đàm, đồng thời phụ trách Khoa Phẫu thuật Cột sống, trực tiếp thăm khám, mức độ nguy hiểm mới được xác định rõ khối thoát vị đã chèn tới khoảng hai phần ba tủy sống, nguy cơ liệt rất cao nếu chậm can thiệp.

Theo PGS.Tiến, đây là trường hợp khá điển hình cho xu hướng trẻ hóa bệnh lý cột sống hiện nay, đặc biệt ở nhóm làm việc văn phòng, ngồi nhiều, ít vận động.

Trong khi đó, một số dấu hiệu lâm sàng như đau liên tục 24 giờ không ngớt, đau đến mức ảnh hưởng giấc ngủ, cổ co cứng ở tư thế bảo vệ, yếu tay hai bên hay đau tăng khi làm các nghiệm pháp kích thích thần kinh đều là những “báo động đỏ” mà chỉ thăm khám chuyên khoa mới giúp nhận diện đầy đủ mức độ nguy hiểm.

Việc ngồi liên tục trong thời gian dài làm gia tăng áp lực lên cột sống, khiến tỷ lệ mắc các bệnh lý xương khớp tăng cao. Bên cạnh đó, các yếu tố đi kèm như thừa cân, béo phì, chế độ ăn nhiều đường và thực phẩm chế biến sẵn, thói quen thức khuya, căng thẳng kéo dài, sử dụng rượu bia, thuốc lá cũng góp phần đẩy nhanh quá trình thoái hóa cột sống.

Về mặt cơ chế, thoái hóa đĩa đệm thực chất là quá trình mất nước diễn ra từ rất sớm, có thể bắt đầu ngay từ sau tuổi 20. Khi còn khỏe mạnh, đĩa đệm có tính đàn hồi tốt, vừa đủ vững chắc vừa đủ mềm mại để hấp thu và phân tán lực khi cơ thể vận động. Tuy nhiên, khi đĩa đệm mất nước, trở nên khô và giòn, khả năng hấp thu lực suy giảm, khiến các lực tác động không được triệt tiêu mà dồn nén trực tiếp lên cấu trúc cột sống.

Khi đó, chỉ cần một tác động đột ngột như xoay người, cúi gập cổ hoặc mang vác sai tư thế cũng có thể gây rách hoặc vỡ đĩa đệm, dẫn đến thoát vị. Trong nhiều trường hợp, chiều cao đĩa đệm giảm dần theo thời gian còn kéo theo hàng loạt hệ lụy như thoái hóa khớp, tổn thương dây chằng và giảm chức năng vận động của cột sống.

Theo các chuyên gia, nếu không can thiệp kịp thời vào lối sống, đặc biệt là giảm thời gian ngồi và tăng cường vận động, nguy cơ thoái hóa cột sống sẽ xuất hiện ngày càng sớm. Ngược lại, chỉ cần thay đổi một phần thói quen như tập luyện đều đặn, kiểm soát cân nặng, cải thiện chế độ ăn và giảm stress, chu trình này có thể được “cắt đứt”, giúp cột sống duy trì được sự ổn định và khỏe mạnh lâu dài.

Các bác sỹ khuyến cáo người làm việc văn phòng nên duy trì ít nhất 30 phút vận động mỗi ngày, kết hợp các bài tập tăng cường cơ trung tâm để hỗ trợ cột sống, đồng thời hạn chế ngồi liên tục trong thời gian dài.

Việc chủ động thay đổi lối sống không chỉ giúp phòng ngừa bệnh lý xương khớp mà còn giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính khác đang ngày càng phổ biến trong xã hội hiện đại.

Từ trường hợp của chị Huyền, có thể thấy trước khi tìm đến bác sỹ, chị đã lựa chọn tra cứu thông tin qua AI. Theo PGS-TS.Nguyễn Lê Bảo Tiến, xu hướng sử dụng AI trong chăm sóc sức khỏe là điều khó tránh khỏi và sẽ còn phát triển mạnh trong thời gian tới, đặc biệt trong bối cảnh y học cá thể hóa, bệnh án số và các mô hình bản sao số bệnh nhân ngày càng được ứng dụng rộng rãi.

Theo bác sỹ, AI có lợi thế lớn trong xử lý dữ liệu, thống kê nguy cơ, phân tích mô hình bệnh tật và hỗ trợ dự báo. Tuy nhiên, điểm yếu của người dùng phổ thông nằm ở chỗ họ thường không có dữ liệu y khoa chuẩn để “nuôi” AI, cũng không có đủ chuyên môn để kiểm tra lại những sai lệch hoặc “ảo giác” của hệ thống.

PGS.Tiến nhấn mạnh, trong y khoa, quyết định cuối cùng không thể dựa hoàn toàn vào công nghệ mà phải xuất phát từ bác sỹ lâm sàng. Việc khám trực tiếp, theo dõi diễn tiến, đánh giá phản xạ, sức cơ, tư thế bảo vệ, mức độ đau và đối chiếu với hình ảnh học mới là cơ sở để xác định mức độ nặng nhẹ và lựa chọn phương án can thiệp phù hợp.

Với các tổn thương ở tủy cổ, thời gian đặc biệt quan trọng. Nếu để muộn, người bệnh không chỉ đối mặt với nguy cơ liệt mà còn có thể bị đau thần kinh mạn tính, yếu liệt kéo dài, rối loạn cơ tròn, suy giảm nghiêm trọng chất lượng sống. Khi tủy đã tổn thương không hồi phục, việc phẫu thuật sau đó cũng không còn mang lại nhiều giá trị như ở giai đoạn sớm.

Từ góc độ chuyên môn, bác sỹ khuyến cáo người dân nên xem AI như một công cụ tham khảo ban đầu để hiểu thêm về triệu chứng, chuẩn bị câu hỏi hoặc định hướng nơi cần đi khám, chứ không nên coi đây là “bác sỹ số” để tự chẩn đoán, tự điều trị hoặc trì hoãn việc đến bệnh viện.

Đặc biệt, nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau kéo dài không đỡ, đau tăng dần, đau kèm tê yếu tay chân, mất ngủ vì đau, hạn chế vận động, biến dạng tư thế hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt thường ngày, người bệnh cần đi khám chuyên khoa càng sớm càng tốt.