Theo đánh giá của Bộ Y tế, một số quy định của Luật An toàn thực phẩm hiện hành chưa bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật và thiếu tính khả thi khi áp dụng. Hoạt động quản lý thực phẩm hiện nay chịu sự điều chỉnh của nhiều luật và văn bản khác nhau.

Trong đó, kiểm soát chất lượng hàng hóa thực hiện theo Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; kiểm soát an toàn thực phẩm theo Luật An toàn thực phẩm; còn phòng, chống hàng giả lại được điều chỉnh bằng các quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại.

Cách tiếp cận phân tán này khiến công tác quản lý thiếu tính tổng thể, trong khi doanh nghiệp phải tuân thủ nhiều quy định chồng chéo, làm gia tăng chi phí và kéo dài thời gian thực hiện thủ tục hành chính.

Đáng lo ngại hơn, hệ thống quản lý hiện nay chưa kiểm soát hiệu quả chất lượng thực phẩm trong suốt quá trình sản xuất và lưu thông, đặc biệt đối với nhóm thực phẩm chức năng. Thực tế thời gian qua vẫn xảy ra tình trạng sản xuất, buôn bán thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng với quy mô lớn, gây bức xúc trong dư luận và làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng.

Trong khi đó, Luật An toàn thực phẩm chưa có cơ chế đầy đủ để thu hồi giấy chứng nhận đã cấp hoặc tạm dừng cung cấp dịch vụ công đối với tổ chức, cá nhân vi phạm. Việc xử lý vì thế chưa đủ sức răn đe. Luật cũng chưa giao thẩm quyền cho Chính phủ quy định việc tạm dừng tiếp nhận, giải quyết hồ sơ đăng ký bản công bố hoặc công bố tiêu chuẩn áp dụng khi phát hiện vi phạm.

Bên cạnh đó, các quy định về điều kiện, thủ tục chỉ định cơ sở kiểm nghiệm còn thiếu cụ thể; luật hiện hành cũng chưa yêu cầu kiểm nghiệm đầy đủ chỉ tiêu chất lượng khi đăng ký lưu hành sản phẩm.

Vai trò của doanh nghiệp trong giám sát hậu kiểm chưa rõ ràng, trong khi quy định về truy xuất nguồn gốc thực phẩm còn thiếu, làm gia tăng rủi ro cho thị trường và người tiêu dùng. Trước thực tiễn này, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên khẳng định việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm là cấp thiết nhằm hoàn thiện pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo môi trường kinh doanh minh bạch.

Theo đề xuất của Bộ Y tế, Luật An toàn thực phẩm sửa đổi sẽ đổi mới phương thức quản lý theo hướng kiểm soát rủi ro, nâng cao trách nhiệm và đơn giản hóa thủ tục. Các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có nguy cơ cao sẽ được siết chặt quản lý từ sản xuất đến lưu thông, kết hợp tiền kiểm - hậu kiểm và áp dụng chuẩn quản lý chất lượng tiệm cận quốc tế.

Việc phân định thẩm quyền giữa trung ương và địa phương sẽ được làm rõ, xác định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành và UBND cấp tỉnh, nhằm thống nhất bộ máy, tránh chồng chéo và nâng cao hiệu quả giám sát, xử lý vi phạm.

Thực phẩm chế biến sẵn và nhập khẩu sẽ được quản lý theo mức độ rủi ro và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp, kết hợp linh hoạt tiền kiểm - hậu kiểm, vừa bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng, vừa giảm thủ tục hành chính và nâng cao trách nhiệm của đơn vị kinh doanh.

Một trụ cột quan trọng khác là tăng cường kiểm soát nguyên liệu, phụ gia và chất hỗ trợ chế biến có nguy cơ bị lạm dụng hoặc sử dụng sai mục đích, bảo đảm giám sát xuyên suốt từ khâu sản xuất đến khi sản phẩm lưu thông trên thị trường.

Việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, vì thế không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, mà còn tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ, yên tâm mở rộng đầu tư, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và sức hấp dẫn của thị trường Việt Nam.