Nhiều khả năng, Fed sẽ nâng mức lãi suất tiêu chuẩn lên thêm 25 điểm cơ bản (0,25 điểm phần trăm) vào phiên họp của Ủy ban Thị trường mở vào ngày 15 - 16/12 tới. Fed sẽ cân nhắc hai yếu tố: tình trạng việc làm và lạm phát để quyết định liệu có tăng lãi suất hay không.

Theo lý thuyết, khi nền kinh tế đạt trạng thái toàn dụng nhân công, thì các công ty bắt buộc phải trả lương cao hơn, gây áp lực lên lạm phát. Do đó, Fed đã tính toán cụ thể và cho rằng, cho tới khi lạm phát đạt 2%, tăng trưởng việc làm sẽ được tối đa hóa.

Fed sẽ đưa ra quyết định chính thức vào ngày 16/12 tới

Các số liệu gần đây cho thấy, kinh tế Mỹ đã đạt được những mục tiêu đó. Theo báo cáo việc làm của Mỹ tháng 10 vừa qua, đã có 271.000 việc làm mới được tạo thêm (cao nhất trong vòng 5 năm qua) và tỷ lệ thất nghiệp đã giảm xuống mức 5%, vốn được coi là mức toàn dụng nhân công. Theo thăm dò của Bộ Lao động Mỹ, mức thu nhập trung bình theo giờ trong tháng 10/2015 đã tăng 2,5% so với cùng kỳ năm trước. Lạm phát chỉ thấp hơn đôi chút so với mục tiêu 2% của Fed.

Theo bà Janet Yellen, Chủ tịch Fed, lạm phát dao động trong khoảng 1,5 - 1,75% trong thời gian gần đây. Cũng có ý kiến quan ngại rằng, giá hàng hóa đi xuống cùng với việc kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm lại sẽ ảnh hưởng tới thị trường lao động Mỹ, nhưng bà Yellen dường như bỏ qua những yếu tố này trong nhận định tuần vừa rồi và chỉ tập trung nhấn mạnh những rủi ro khi chậm siết chặt chính sách tiền tệ. Bà cho rằng, việc trì hoãn quá lâu có thể buộc Fed phải tăng lãi suất với mức độ lớn hơn so với kế hoạch tăng 4 lần, mỗi lần tăng 25 điểm cơ bản.

Giả sử Fed tăng lãi suất, câu hỏi đặt ra là, điều này ảnh hưởng ra sao tới Việt Nam? Trước hết, phải kể đến tác động tích cực trong dài hạn: Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Số lượng việc làm và lương ở Mỹ tăng sẽ là một tin tốt cho các nhà xuất khẩu Việt Nam trong các ngành như điện tử, may mặc, nông nghiệp… Dù phần đông trong số này là các công ty đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), song tình hình làm ăn khả quan của họ vẫn mang lại lợi ích cho kinh tế Việt Nam.

Tác động thứ hai là theo hướng tiêu cực: Mỹ tăng lãi suất sẽ kéo theo sự rút vốn của các nhà đầu tư quốc tế khỏi các thị trường mới nổi như Việt Nam để quay lại với thị trường Mỹ. Dù điều này chắc chắn xảy ra, song mức độ ảnh hưởng sẽ không lớn. Fed dự định tăng lãi suất tổng cộng 4 lần, mỗi lần 25 điểm cơ bản. Tốc độ tăng này có lẽ là không đủ để ảnh hưởng mạnh tới dòng vốn. Dù tăng chi phí vốn chủ sở hữu thêm 100 điểm cơ bản, song cũng không gây ra tác động quá lớn cho việc định giá. Do đó, trong dài hạn, về cơ bản, tác động đối với kinh tế Việt Nam sẽ là tích cực nhờ xuất khẩu tăng.

Tuy vậy, ảnh hưởng trong ngắn hạn của việc Mỹ tăng lãi suất đối với thị trường chứng khoán lại khác. Thị trường chứng khoán Việt Nam chủ yếu là các nhà đầu tư nhỏ lẻ. Tâm lý đầu tư thường phản ứng mạnh với các tin tiêu điểm. Nếu nhìn lại tháng 8/2015, khi Trung Quốc phá giá nhân dân tệ và Việt Nam ứng phó bằng cách phá giá tiền đồng, chỉ số VN-Index đã giảm tới hơn 9% trong vòng 3 ngày. Nhiều người cho rằng, hai trường hợp này không giống nhau do Trung Quốc phá giá đồng nội tệ xảy ra hoàn toàn bất ngờ, trong khi việc Fed tăng lãi suất đã được kỳ vọng từ khá lâu. Lý thuyết là như vậy, song chúng tôi vẫn cho rằng, sẽ có một lượng bán tháo nhất định sau khi thông tin được công bố. Đây sẽ là cơ hội tốt để các nhà đầu tư mua vào.

Xét lại ví dụ của lần phá giá nhân dân tệ tháng 8 vừa qua, chỉ số VN-Index đã hồi phục từ mức đáy 527 vào ngày 24/8 lên mức 571 vào ngày 28/8. Việc tương tự có thể lặp lại. Trong tháng 11/2015, chỉ số VN-Index giảm điểm bởi dòng dầu khí do giá dầu thô đi xuống và dòng ngân hàng do đồn đoán về việc xoá bỏ quy định sở hữu chéo. Tuy nhiên, các thông tin kinh tế vĩ mô nhìn chung đều tích cực: GDP tăng trưởng khả quan, niềm tin người tiêu dùng tăng, lạm phát và lãi suất giảm. Thêm vào đó, chỉ số VN-Index giao dịch với P/E trong 4 quý gần nhất ở trên mức 11x - mức khá hấp dẫn. Do đó, có đầy đủ lý do để tin vào sự phục hồi của thị trường trong quý I/2016.

Với nhận định như vậy, chúng tôi khuyến cáo các nhà đầu tư nên đứng ngoài quan sát thị trường cho đến khi Fed đưa ra quyết định chính thức vào ngày 16/12 tới. Với giả định Mỹ tăng lãi suất và thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ phản ứng tiêu cực, các nhà đầu tư nên chuẩn bị một danh sách các cổ phiếu blue-chips có tăng trưởng thu nhập tốt và hiện đang giao dịch với mức giá thấp. Đây sẽ là một cơ hội tốt để mua những cổ phiếu này với mức giá hấp dẫn và đón lộc đầu năm.