Những tháng đầu đời được xem là giai đoạn mong manh nhất đối với trẻ sơ sinh. Đây cũng là thời điểm virus hợp bào hô hấp (RSV) có thể gây ra những tổn thương nghiêm trọng, từ viêm tiểu phế quản, viêm phổi đến suy hô hấp phải điều trị hồi sức tích cực.

Thực tế này đang đặt ra yêu cầu cần thay đổi cách tiếp cận trong chăm sóc sức khỏe mẹ và bé, chuyển từ điều trị sang chủ động dự phòng ngay từ thai kỳ.

PGS-TS.Nguyễn Thị Diệu Thúy phát biểu tại Tọa đàm.

Thông tin được các chuyên gia đầu ngành về sản phụ khoa và nhi khoa chia sẻ tại Tọa đàm khoa học "Chiến lược chăm sóc cho phụ nữ mang thai: Mẹ chủ động - Con được bảo vệ" do Hội Phụ Sản Việt Nam (VAGO) tổ chức với sự hỗ trợ khoa học của Pfizer Việt Nam.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh VAGO vừa ban hành hướng dẫn chủ động phòng ngừa RSV ở trẻ nhũ nhi, đồng thời Cục Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế) tiếp tục cập nhật Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, nhấn mạnh vai trò của chăm sóc thai kỳ chủ động nhằm bảo vệ mẹ và trẻ trước nhiều bệnh truyền nhiễm, trong đó có RSV.

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, GS-TS.Nguyễn Viết Tiến, Chủ tịch Hội Phụ Sản Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế cho rằng chăm sóc thai kỳ ngày nay không còn dừng ở việc theo dõi sự phát triển của thai nhi mà đang chuyển mạnh sang dự phòng những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ sau sinh, trong đó có RSV.

Theo ông, xu hướng này đã được phản ánh trong nhiều hướng dẫn chuyên môn mới, góp phần chuẩn hóa thực hành lâm sàng và hỗ trợ đội ngũ bác sĩ triển khai chăm sóc thai kỳ theo hướng chủ động, dự phòng, vì lợi ích lâu dài của cả mẹ và bé.

Những cảnh báo này xuất phát từ thực tế RSV đang tạo nên gánh nặng đáng kể đối với sức khỏe trẻ nhỏ. Theo các chuyên gia, đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ em, liên quan tới khoảng 1,4 triệu ca nhập viện và 27.300 ca tử vong ở trẻ dưới 6 tháng tuổi trên toàn cầu.

Tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu ghi nhận RSV chiếm khoảng 24-48% nguyên nhân gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ em. Đáng chú ý, nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy gánh nặng bệnh tập trung nhiều nhất ở nhóm trẻ dưới 3 tháng tuổi, chiếm 42,7%; tiếp theo là nhóm trẻ từ 3-6 tháng tuổi. Những con số này cho thấy giai đoạn nửa năm đầu đời chính là thời điểm trẻ dễ bị RSV tấn công nhất.

Lý giải điều này, các chuyên gia cho biết 6 tháng đầu đời được xem là "khoảng trống miễn dịch" của trẻ. Đây là thời điểm hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện, trong khi đường thở còn nhỏ, rất dễ bị vi-rút gây viêm, phù nề và tắc nghẽn. Bên cạnh đó, cơ thể trẻ chưa có đủ lượng kháng thể để chống lại RSV, khiến nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn so với các nhóm tuổi khác.

Thông thường, trẻ sinh non, mắc bệnh tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch được xem là nhóm có nguy cơ cao mắc RSV diễn tiến nặng. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng không nên chỉ tập trung vào nhóm trẻ này, bởi thực tế RSV vẫn có thể gây hậu quả nghiêm trọng ở cả những trẻ hoàn toàn khỏe mạnh.

Dẫn chứng từ các nghiên cứu được trình bày tại tọa đàm, PGS-TS.Nguyễn Thị Diệu Thúy cho biết, phần lớn trẻ phải điều trị hồi sức tích cực (ICU) vì bệnh đường hô hấp dưới liên quan đến RSV đều là những trẻ sinh đủ tháng và trước đó không có bệnh nền.

Khoảng 81,2%, tương đương hơn 8 trong mỗi 10 trẻ phải điều trị ICU do RSV, vốn hoàn toàn khỏe mạnh trước khi mắc bệnh. Điều này cho thấy RSV không chỉ là mối lo đối với nhóm trẻ có bệnh lý nền mà là nguy cơ hiện hữu đối với mọi trẻ nhũ nhi.

Theo PGS.Thúy, nhiều phụ huynh vẫn có tâm lý chủ quan vì nghĩ con khỏe mạnh sẽ ít có nguy cơ mắc bệnh nặng. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy trẻ nhiễm RSV ban đầu có thể chỉ xuất hiện các triệu chứng khá phổ biến như ho, sổ mũi hoặc khó thở, nhưng sau đó nhanh chóng tiến triển thành viêm tiểu phế quản, suy hô hấp, buộc phải can thiệp hô hấp bằng thở máy hoặc đặt nội khí quản.

Dữ liệu cũng cho thấy khoảng 23,8% trẻ nhập viện tại đơn vị cấp cứu hoặc chăm sóc đặc biệt (ICU/HAU) do RSV cần thở máy xâm lấn, phản ánh mức độ nghiêm trọng mà căn bệnh này có thể gây ra ở trẻ nhỏ. Vì vậy, phụ huynh không nên đợi đến khi trẻ mắc bệnh mới tìm cách xử trí mà cần chủ động dự phòng từ sớm

Không dừng lại ở giai đoạn cấp tính, RSV còn có thể để lại những hệ lụy kéo dài đối với sức khỏe hô hấp. Trẻ từng mắc RSV có nguy cơ khò khè không thường xuyên tăng 3,2 lần, khò khè tái diễn tăng 4,3 lần và nguy cơ hen suyễn cao gấp 2-12 lần so với trẻ không mắc bệnh. Khoảng 27% trẻ nhập viện vì viêm tiểu phế quản nặng có thể phát triển hen suyễn trước 5 tuổi.

Các chuyên gia cho rằng trong bối cảnh hiện nay, điều trị RSV vẫn chủ yếu là điều trị hỗ trợ, tập trung kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ hô hấp. Chính vì vậy, dự phòng từ sớm cần trở thành trọng tâm trong chiến lược bảo vệ trẻ nhỏ.

Còn theo TS.Ngô Thị Yên, nguyên Trưởng khoa Chăm sóc trước sinh, Bệnh viện Từ Dũ, một thai kỳ được chăm sóc tốt không chỉ giúp người mẹ khỏe mạnh mà còn mang đến cho trẻ "hành trang miễn dịch" ngay từ khi chào đời. Trong những tháng cuối thai kỳ, kháng thể của mẹ được truyền qua nhau thai, giúp trẻ có thêm khả năng bảo vệ trước RSV ngay từ những hơi thở đầu tiên, đặc biệt trong giai đoạn hệ miễn dịch còn non yếu.

Cơ chế truyền kháng thể từ mẹ sang con vốn đã được ứng dụng trong nhiều chương trình chăm sóc thai kỳ tại Việt Nam cũng như trên thế giới để phòng ngừa các bệnh như uốn ván, cúm hay ho gà. Cùng với sự phát triển của y học, cách tiếp cận này đang tiếp tục được mở rộng đối với RSV và nhiều bệnh truyền nhiễm khác nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ trẻ ngay từ giai đoạn bào thai.

Ở góc độ quản lý chuyên môn, TTND.PGS.TS.BS.CKII Lưu Thị Hồng, nguyên Vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế) nhận định, chủ động phòng ngừa ngay trong thai kỳ theo các hướng dẫn chuyên môn không chỉ giúp bảo vệ từng em bé ngay từ những ngày đầu đời mà còn góp phần giảm áp lực lên hệ thống y tế và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em trên phạm vi toàn quốc.

Cũng chia sẻ tại chương trình, theo TS.Nguyễn Hữu Ngọc Tuấn, Giám đốc Y khoa cấp cao Pfizer Việt Nam, thông tin y khoa chính xác là nền tảng quan trọng để mỗi thai phụ đưa ra quyết định phù hợp trong chăm sóc sức khỏe cho bản thân và thai nhi.

Ông cho biết, Pfizer Việt Nam trân trọng cơ hội đồng hành cùng Hội Phụ Sản Việt Nam và các chuyên gia y tế trong việc cập nhật những bằng chứng khoa học mới nhất về RSV cũng như gánh nặng bệnh tật ở trẻ nhũ nhi.

Theo ông, sự chung tay của giới chuyên môn cùng các cơ quan báo chí, truyền thông sẽ góp phần lan tỏa những thông tin y khoa thiết thực, giúp nhiều gia đình chủ động hơn trong chăm sóc thai kỳ, hướng tới mục tiêu để trẻ được chào đời khỏe mạnh và có nền tảng bảo vệ tốt ngay từ những ngày đầu tiên của cuộc sống.