30 tuổi đã nhồi máu cơ tim, cảnh báo bệnh tim ngày càng trẻ hóa

Nhồi máu cơ tim vốn thường được xem là bệnh lý của người trung niên và cao tuổi, song thực tế ngày càng ghi nhận những trường hợp mắc bệnh ở độ tuổi 20-30. Đáng lo ngại, không ít người trẻ chủ quan với những cơn đau ngực ban đầu, cho rằng nguyên nhân chỉ là mệt mỏi, căng thẳng hoặc làm việc quá sức.

Trường hợp anh Khá, 30 tuổi, là một điển hình. Trước thời điểm nhập viện, anh đã đau ngực nhiều ngày nhưng cho rằng cơ thể mệt mỏi do công việc nên không đi khám. Chỉ đến lúc cơn đau trở nên dữ dội, kèm khó thở, anh mới đến viện cấp cứu.

Ảnh minh họa.

Thời điểm nhập viện, người bệnh vẫn tỉnh táo, huyết áp ổn định nhưng đau ngực dữ dội và khó thở. Anh không có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường hay bệnh lý tim mạch – những yếu tố nguy cơ thường gặp của bệnh mạch vành.

Tuy nhiên, người bệnh có một thói quen đáng chú ý: hút khoảng 1-2 bao thuốc lá mỗi ngày trong 4 năm. Bác sỹ chuyên khoa I Bùi Văn Duy, khi cấp cứu cho bệnh nhân cho biết, nếu chỉ nhìn vào độ tuổi và tiền sử bệnh, những biểu hiện của anh Khá rất dễ bị nhầm với bệnh lý tiêu hóa hoặc đau cơ. Tuy nhiên, tính chất cơn đau khiến bác sỹ nghĩ tới nguy cơ nhồi máu cơ tim và quyết định thực hiện các thăm dò chuyên sâu.

Kết quả điện tâm đồ ghi nhận sóng T âm sâu, đối xứng ở các chuyển đạo trước tim. Đây là dấu hiệu đặc trưng của hội chứng Wellens, cảnh báo tổn thương nghiêm trọng ở đoạn gần động mạch liên thất trước và nguy cơ tiến triển thành nhồi máu cơ tim.

Cùng với đó, xét nghiệm máu ghi nhận men tim tăng cao. Người bệnh được xác định nhồi máu cơ tim cấp. Ngay lập tức, ê-kíp kích hoạt quy trình cấp cứu nhồi máu cơ tim. Trong lúc bác sỹ cấp cứu thiết lập đường truyền, sử dụng thuốc chống đông và kháng kết tập tiểu cầu, ê-kíp tim mạch đồng thời chuẩn bị phòng can thiệp. Khoảng 30 phút sau khi nhập viện, anh Khá được chụp mạch vành. Kết quả cho thấy đoạn gần nhánh liên thất trước gần như tắc hoàn toàn.

GS-TS.Võ Thành Nhân, Giám đốc Trung tâm Tim mạch Can thiệp cùng ê-kíp quyết định đặt stent để nhanh chóng tái thông dòng máu tới cơ tim. Dưới sự hỗ trợ của hệ thống chụp cắt lớp quang học nội mạch (OCT), hình ảnh bên trong mạch máu được quan sát với độ phân giải cao, giúp bác sỹ đánh giá đặc điểm mảng xơ vữa, từ đó lựa chọn dây dẫn, bóng nong và kích thước stent phù hợp.

Nhồi máu cơ tim xảy ra khi dòng máu tới một vùng cơ tim bị giảm nghiêm trọng hoặc ngừng hoàn toàn. Một trong những nguyên nhân phổ biến là mảng xơ vữa hình thành trong động mạch vành, sau đó nứt vỡ và tạo huyết khối gây tắc nghẽn dòng máu.

Nếu mạch vành không được tái thông kịp thời, các tế bào cơ tim thiếu oxy sẽ bị tổn thương và hoại tử. Mức độ tổn thương càng lớn, nguy cơ biến chứng càng cao.

Người bệnh có thể đối mặt với rối loạn nhịp, suy tim, sốc tim và nhiều biến chứng đe dọa tính mạng. Chính vì vậy, thời gian từ lúc xuất hiện triệu chứng đến khi được tái thông mạch vành có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với khả năng bảo tồn cơ tim.

GS.Võ Thành Nhân nhận định, trước đây nhồi máu cơ tim chủ yếu được ghi nhận ở người trên 50 tuổi, nhưng bệnh đang có xu hướng xuất hiện ở độ tuổi ngày càng trẻ, bao gồm cả những người mới ngoài 20-30 tuổi.

Một trong những yếu tố nguy cơ đáng lưu ý ở nhóm tuổi này là thuốc lá. Khói thuốc chứa nhiều hóa chất có khả năng gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối. Người trẻ vì vậy không thể mặc nhiên cho rằng tuổi tác sẽ bảo vệ mình trước các biến cố tim mạch nếu thường xuyên tiếp xúc với những yếu tố nguy cơ.

Bên cạnh thuốc lá, lối sống thiếu lành mạnh như thức khuya thường xuyên, căng thẳng kéo dài, ít vận động, chế độ ăn nhiều chất béo, lạm dụng rượu bia và chất kích thích cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ tim mạch. Với những người đã mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu hoặc béo phì, nguy cơ càng lớn nếu các yếu tố này không được kiểm soát tốt.

Điều đáng lưu ý trong trường hợp anh Khá là cơn đau ngực đã xuất hiện nhiều ngày trước biến cố nghiêm trọng, nhưng người bệnh nghĩ nguyên nhân do làm việc quá sức. Đây cũng là tâm lý có thể gặp ở nhiều người trẻ. Đau ngực thường được quy cho căng thẳng, thiếu ngủ, đau cơ, bệnh dạ dày hoặc áp lực công việc, trong khi khả năng mắc bệnh tim mạch ít được nghĩ tới.

Các bác sỹ khuyến cáo không nên chủ quan nếu xuất hiện đau hoặc cảm giác đè nặng, bóp nghẹt vùng ngực, đặc biệt nếu cơn đau kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm khó thở, vã mồ hôi, mệt bất thường, hồi hộp, đánh trống ngực.

Người trẻ cũng cần chủ động giảm các yếu tố nguy cơ bằng cách bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, duy trì vận động, kiểm soát cân nặng và xây dựng chế độ ăn uống, nghỉ ngơi hợp lý. Những người có yếu tố nguy cơ hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch nên chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ.

Ca nhồi máu cơ tim ở tuổi 30 cho thấy tuổi trẻ không đồng nghĩa với miễn nhiễm trước bệnh mạch vành. Đặc biệt, những cơn đau ngực bất thường không nên bị bỏ qua chỉ vì người bệnh không có tăng huyết áp, đái tháo đường hay tiền sử tim mạch. Phát hiện sớm và tái thông mạch vành kịp thời có thể quyết định khả năng bảo tồn cơ tim, hạn chế biến chứng và cứu sống người bệnh. 

Hôn mê vì sai lầm nhiều người mắc khi tiêm insulin

Bà Vân, 67 tuổi, quê Cần Thơ, mắc đái tháo đường type 2 đã 14 năm. Trước đây, bà chủ yếu kiểm soát đường huyết bằng thuốc uống. Khoảng nửa năm trở lại đây, các lần xét nghiệm cho thấy chỉ số đường huyết không ổn định nên phác đồ điều trị được điều chỉnh sang insulin dạng tiêm.

Tuy nhiên, suốt 6 tháng sử dụng insulin, bà Vân gần như chỉ tiêm thuốc vào một vị trí trên bụng mà không luân chuyển vùng tiêm. Cách đây hai ngày, trong thời gian lên TP.HCM chơi, sau một lần tiêm insulin vào bụng, bà bất ngờ vã mồ hôi, mệt lả, sắc mặt tái nhợt, mất sức rồi té xỉu, đại tiểu tiện không tự chủ. Người nhà lập tức đưa bà đến cấp cứu tại bệnh viện.

Kết quả kiểm tra cho thấy đường huyết của người bệnh chỉ còn 43 mg/dL, giảm xuống mức rất thấp. Các bác sỹ nhận định bà rơi vào tình trạng hôn mê, co giật do hạ đường huyết và lập tức truyền tĩnh mạch dung dịch glucose 30%, đồng thời theo dõi chặt huyết áp, nhịp thở cùng các chỉ số sinh tồn.

Sau cấp cứu, bà Vân dần hồi tỉnh, sinh hiệu tạm ổn định và được chuyển đến khoa Nội tiết - Đái tháo đường để tiếp tục theo dõi, điều trị. TS.Lâm Văn Hoàng, chuyên kho Nội tiết - Đái tháo đường cho biết, hạ đường huyết được xác định khi lượng glucose trong máu xuống dưới 70 mg/dL. Đây là một trong những biến chứng nguy hiểm đối với người mắc đái tháo đường, đặc biệt ở những bệnh nhân đang điều trị bằng insulin.

Nguyên nhân phổ biến có thể xuất phát từ sử dụng insulin quá liều, nhầm loại insulin hoặc tác dụng phụ của một số thuốc điều trị. Đáng lưu ý, ngay cả người bệnh sử dụng đúng loại, đúng liều insulin vẫn có nguy cơ gặp biến cố nếu kỹ thuật tiêm không đúng.

Khám kỹ vùng bụng của bà Vân, bác sỹ phát hiện tại vị trí bà thường xuyên tiêm insulin xuất hiện một vùng phì đại mô mỡ. Đây là biến chứng có thể gặp ở người bệnh đái tháo đường phải tiêm insulin dưới da trong thời gian dài, đặc biệt nếu liên tục tiêm vào cùng một vị trí hoặc tái sử dụng kim tiêm.

Phì đại mô mỡ không chỉ làm thay đổi cấu trúc vùng da tiêm mà còn ảnh hưởng đến khả năng hấp thu insulin. Khi tiếp tục tiêm vào vùng mô mỡ bất thường, insulin có thể được hấp thu không ổn định, khiến đường huyết dao động khó lường.

Theo bác sỹ Hoàng, các vị trí thường được lựa chọn để tiêm insulin gồm bụng, mặt ngoài đùi, mặt sau cánh tay và vùng mông. Trong đó, bụng thường được khuyến cáo do diện tích rộng và thuận tiện cho người bệnh tự tiêm.

Tuy nhiên, lựa chọn vùng bụng không đồng nghĩa với chuyện ngày nào cũng đưa kim vào một điểm cố định. Tại vùng bụng, vị trí tiêm cần cách rốn khoảng 3 cm và mở rộng về phía mạn sườn. Người bệnh phải thường xuyên luân chuyển các điểm tiêm. Một sai lầm khá phổ biến là chỉ tiêm quanh rốn hoặc liên tục tiêm vào vị trí mà bản thân cảm thấy thuận tay.

Trường hợp bà Vân là một ví dụ. Dù sử dụng insulin theo liều được chỉ định, thói quen tiêm lặp đi lặp lại tại một điểm trong nhiều tháng đã dẫn đến phì đại mô mỡ. Khi insulin được đưa vào vùng mô này, tốc độ và mức độ hấp thu có thể trở nên thất thường, làm tăng nguy cơ biến động đường huyết, trong đó có những cơn hạ đường huyết nguy hiểm.

Bác sỹ Hoàng lưu ý người bệnh cần thực hiện đúng hướng dẫn về véo da trong những trường hợp cần thiết để insulin được đưa vào lớp mô dưới da. Nếu kim đâm quá sâu tới lớp cơ, thuốc có thể trở thành tiêm bắp thay vì tiêm dưới da. Insulin lúc này có khả năng được hấp thu nhanh hơn dự kiến, làm tăng nguy cơ đường huyết giảm nhanh.

Thói quen tái sử dụng kim tiêm nhiều lần cũng tiềm ẩn nguy cơ. Kim sau sử dụng có thể bị biến dạng, ảnh hưởng đến quá trình đưa thuốc vào cơ thể, đồng thời làm tăng nguy cơ tổn thương hoặc nhiễm trùng tại vị trí tiêm.

Do đó, bên cạnh tuân thủ đúng liều lượng và loại insulin được bác sỹ chỉ định, người bệnh cần được hướng dẫn đầy đủ về kỹ thuật tiêm, lựa chọn kim phù hợp, luân chuyển điểm tiêm và thường xuyên kiểm tra vùng da tiêm để phát hiện sớm những bất thường.

“Tiêm insulin là thao tác không khó, nhưng nếu sai cách, sai liều có thể nguy hiểm tính mạng”, bác sỹ Hoàng cảnh báo. Nguy hiểm của hạ đường huyết nằm ở chỗ não phụ thuộc rất lớn vào glucose để duy trì hoạt động. Khi đường huyết xuống dưới 70 mg/dL, người bệnh có thể bắt đầu xuất hiện các biểu hiện như hoa mắt, chóng mặt. Nếu đường huyết tiếp tục giảm, những triệu chứng nặng hơn có thể xuất hiện như tim đập nhanh, vã mồ hôi, da tái nhợt, buồn nôn.

Ở mức độ nghiêm trọng hơn, não không nhận đủ glucose sẽ khiến người bệnh nhìn mờ, khó tập trung, suy nghĩ lẫn lộn, nói lắp, buồn ngủ và mất khả năng kiểm soát hành vi. Nếu tình trạng hạ đường huyết nghiêm trọng kéo dài mà không được xử trí kịp thời, người bệnh có thể co giật, hôn mê, tổn thương não, thậm chí tử vong.

Đáng lo ngại, các dấu hiệu ban đầu đôi khi xuất hiện rất nhanh. Người bệnh có thể đang sinh hoạt bình thường nhưng đột ngột mệt lả, vã mồ hôi, tim đập nhanh, chóng mặt, nhìn mờ, kiệt sức rồi mất ý thức.

Vì vậy, với người mắc đái tháo đường đang sử dụng insulin, bác sỹ khuyến cáo không nên chỉ quan tâm đến liều thuốc mà bỏ qua kỹ thuật tiêm. Cần luân chuyển vị trí tiêm, tránh đưa kim liên tục vào vùng da đã nổi cục, dày lên hoặc có dấu hiệu bất thường; sử dụng kim đúng hướng dẫn và theo dõi đường huyết thường xuyên.

Đặc biệt, khi xuất hiện những biểu hiện nghi ngờ hạ đường huyết như run tay, vã mồ hôi, đói cồn cào, hồi hộp, chóng mặt, lú lẫn hoặc mất ý thức, cần xử trí sớm tùy mức độ. Nếu người bệnh đã hôn mê, không được cố cho ăn, uống vì có nguy cơ sặc vào đường thở mà phải nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế để cấp cứu.

Đầu ngón tay đổi màu hé lộ bệnh tự miễn đã tổn thương tim, phổi

Đau khớp kéo dài, mệt mỏi, khó thở nhưng chưa tìm được nguyên nhân, người phụ nữ 46 tuổi chỉ được phát hiện mắc lupus ban đỏ hệ thống sau khi bác sỹ chú ý đến một dấu hiệu đặc biệt: đầu ngón tay chuyển trắng rồi tím tái mỗi khi gặp lạnh.

Đầu ngón tay chuyển từ trắng bệch sang tím tái mỗi khi trời lạnh thường khiến nhiều người nghĩ đơn giản là phản ứng với nhiệt độ thấp hoặc tuần hoàn máu kém. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đây có thể là dấu hiệu gợi ý bệnh tự miễn, nhất là nếu đồng thời xuất hiện đau khớp, mệt mỏi kéo dài, khó thở hoặc nhạy cảm với ánh nắng.

Với chị Mỹ, 46 tuổi, sống tại Canada, chính biểu hiện tưởng chừng không liên quan này trở thành một trong những “mảnh ghép” quan trọng giúp bác sỹ tìm ra căn bệnh lupus ban đỏ hệ thống đã gây tổn thương nhiều cơ quan.

Đầu tháng 3, chị bắt đầu đau và sưng các khớp. Sau đó, tình trạng mệt mỏi ngày càng rõ, ăn uống kém và sụt khoảng 4 kg. Những cơn đau lan từ vai gáy xuống lưng, hai chân yếu dần khiến chị nhiều lần đứng không vững, thậm chí té ngã.

Trước đó vài năm, người phụ nữ này cũng từng xuất hiện những đợt đau cơ thoáng qua. Do triệu chứng nhanh chóng biến mất, chị cho rằng nguyên nhân chỉ là làm việc quá sức nên không nghĩ đến một bệnh lý nghiêm trọng.

Tại Canada, chị đã đến khám bác sỹ gia đình. Tuy nhiên, các triệu chứng xuất hiện rời rạc và chưa đủ điển hình nên chị được khuyến cáo tiếp tục theo dõi. Khoảng một tháng gần đây, tình trạng khó thở và mệt mỏi tăng lên, đặc biệt sau mỗi lần tiếp xúc với ánh nắng. Trong lúc lịch khám chuyên khoa phải chờ thêm 6-8 tuần, sức khỏe ngày càng giảm sút khiến chị quyết định xin nghỉ phép trở về Việt Nam.

Ngay sau chuyến bay dài về TP.HCM, tình trạng của chị Mỹ trở nên nghiêm trọng. Chị khó thở nhiều, đau khớp dữ dội đến mức không thể đi lại, các đầu ngón tay chuyển tím tái. Người nhà lập tức đưa chị đến khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Bác sỹ chuyên khoa I Đào Đức Cường, khoa Cấp cứu cho biết, kết quả xét nghiệm ban đầu ghi nhận men tim tăng, gợi ý cơ tim có dấu hiệu tổn thương. Tuy nhiên, thay vì chỉ tập trung vào bất thường ở tim, các bác sỹ chú ý tới hàng loạt triệu chứng tưởng như không liên quan xuất hiện đồng thời: đau khớp kéo dài, đầu ngón tay đổi màu khi gặp lạnh, mệt nhiều sau tiếp xúc ánh nắng và khó thở.

“Những triệu chứng này thoạt nhìn có vẻ không liên quan, nhưng khi xuất hiện cùng lúc lại gợi ý một bệnh lý toàn thân thay vì tổn thương riêng lẻ ở tim hay cơ xương khớp”, bác sỹ Cường nhận định.

Từ dấu hiệu này, ê-kíp cấp cứu hội chẩn với các bác sỹ chuyên khoa Miễn dịch lâm sàng và Nội tim mạch nhằm tìm một nguyên nhân chung thay vì điều trị riêng từng biểu hiện. Bác sỹ chuyên khoa I Trần Thị Thanh Tuyền, khoa Miễn dịch lâm sàng cho biết, một trong những chi tiết đặc biệt đáng chú ý ở người bệnh là đầu ngón tay chuyển trắng rồi tím khi gặp lạnh. Đây là biểu hiện của hội chứng Raynaud.

Raynaud xảy ra do các mạch máu nhỏ ở đầu ngón tay hoặc ngón chân co thắt quá mức trước lạnh hoặc một số tác nhân khác, khiến lượng máu tới khu vực này giảm tạm thời. Các ngón tay có thể chuyển trắng, sau đó tím và đổi màu trở lại khi tuần hoàn được phục hồi.

Không phải mọi trường hợp Raynaud đều liên quan đến bệnh lý nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu hiện tượng này xuất hiện cùng các biểu hiện bất thường ở nhiều cơ quan, bác sỹ cần tìm kiếm nguyên nhân sâu hơn.

“Nhiều người nghĩ Raynaud chỉ là phản ứng với thời tiết lạnh. Tuy nhiên, nếu hiện tượng này đi kèm đau khớp kéo dài, mệt mỏi, khó thở hoặc nhạy cảm với ánh nắng, bác sỹ cần nghĩ đến các bệnh tự miễn, trong đó có lupus ban đỏ hệ thống”, bác sỹ Tuyền phân tích.

Từ những dấu hiệu trên, chị Mỹ được chỉ định thực hiện các xét nghiệm miễn dịch chuyên sâu cùng nhiều kỹ thuật nhằm đánh giá mức độ tổn thương tại các cơ quan. Kết quả xác định người bệnh mắc lupus ban đỏ hệ thống. Đáng chú ý, bệnh không còn khu trú ở biểu hiện đau khớp mà đã ảnh hưởng đến nhiều cơ quan.

Chụp cắt lớp vi tính độ phân giải cao phát hiện bệnh phổi mô kẽ giai đoạn sớm. Người bệnh đồng thời có hội chứng Raynaud, viêm cơ, các biểu hiện của bệnh mô liên kết, tràn dịch màng tim và tổn thương cơ tim mức độ nhẹ.

Lupus ban đỏ hệ thống là bệnh tự miễn mạn tính, xảy ra do hệ miễn dịch rối loạn, nhận diện nhầm các mô của cơ thể là tác nhân cần tấn công. Quá trình này có thể gây viêm và tổn thương ở nhiều cơ quan như da, khớp, tim, phổi, thận, hệ thần kinh và mạch máu.

Một trong những khó khăn lớn trong phát hiện lupus là biểu hiện của bệnh rất đa dạng. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể chỉ đau khớp, đau cơ, mệt mỏi, khó thở hoặc sụt cân. Đây đều là những triệu chứng có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác nhau nên dễ khiến người bệnh lần lượt tìm đến các chuyên khoa cơ xương khớp, tim mạch hoặc hô hấp mà chưa xác định được nguyên nhân chung.

Trường hợp chị Mỹ càng khó nhận biết bởi chị không xuất hiện ban đỏ hình cánh bướm trên mặt, biểu hiện kinh điển thường được nhắc đến ở người mắc lupus. Thay vào đó, bệnh “gửi tín hiệu” qua hàng loạt biểu hiện rời rạc ở khớp, cơ, mạch máu, tim và phổi.

Bác sỹ Tuyền cho rằng, chìa khóa để nhận diện những trường hợp như vậy không nằm ở một triệu chứng đơn độc mà ở khả năng kết nối các biểu hiện bất thường. “Khi đau khớp kéo dài đi kèm hiện tượng Raynaud, khó thở và nhạy cảm với ánh nắng, bác sỹ sẽ nghĩ nhiều hơn đến bệnh tự miễn và chỉ định các xét nghiệm phù hợp”, bác sỹ Tuyền giải thích.

Sự đa dạng trong biểu hiện cũng là một trong những nguyên nhân khiến không ít bệnh nhân lupus trải qua thời gian dài trước khi được chẩn đoán chính xác.

Một nghiên cứu của nhóm LuLa Cohort tại Đức được công bố trên Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ cho thấy, thời gian trung bình từ lúc xuất hiện triệu chứng đầu tiên đến khi xác định lupus ban đỏ hệ thống khoảng 47 tháng. Trong khoảng thời gian đó, người bệnh có thể phải thăm khám ở nhiều chuyên khoa bởi mỗi biểu hiện dễ được nhìn nhận như một bệnh lý riêng biệt.