Liệu Việt Nam đã chuẩn bị đầy đủ để bảo vệ tính mạng và tài sản trong bối cảnh nguy cơ thiên tai ngày càng gia tăng?

Vào ngày 28/3, một trận động đất mạnh 7,7 độ Richter đã xảy ra ở Myanmar, gây rung lắc tại nhiều khu vực của Việt Nam, bao gồm Hà Nội và TP.HCM. Mặc dù tâm chấn của trận động đất này cách Việt Nam hơn 1.000 km, nhưng không ít người dân đã cảm nhận rõ sự rung lắc.

Ảnh minh họa.

Đây là một lời nhắc nhở rõ rệt về sự cần thiết của việc ứng phó với nguy cơ động đất tại Việt Nam.

Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, phóng viên Báo điện tử Đầu tư - Baodautu.vn đã có cuộc trao đổi với TS. Nguyễn Xuân Anh, Giám đốc Trung tâm Báo tin động đất và Cảnh báo sóng thần, Viện Các Khoa học Trái đất, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam về các cảnh báo và ứng phó của Việt Nam.

Theo TS. Nguyễn Xuân Anh, vài năm gần đây, Việt Nam đã chứng kiến sự gia tăng tần suất của các trận động đất, dù phần lớn đều là các trận động đất nhỏ.

Tuy nhiên, những dư chấn từ các trận động đất xảy ra ở các nước láng giềng, đặc biệt là các trận động đất ở Myanmar, Lào, hay các khu vực khác trong khu vực Đông Nam Á, đã khiến nhiều người dân trong nước lo lắng về khả năng đối phó với nguy cơ động đất.

TS.Xuân Anh cho rằng, bên cạnh yếu tố tự nhiên, những tác động của con người, đặc biệt là các công trình thủy điện, cũng góp phần không nhỏ làm gia tăng nguy cơ động đất.

Các hồ chứa lớn và các đập thủy điện đã làm thay đổi hệ thống địa chất, tạo ra các trận động đất kích thích. Việc này đặc biệt rõ rệt ở các khu vực Tây Bắc, Quảng Nam và Kon Tum, nơi các công trình thủy điện lớn đã và đang được xây dựng.

Mặc dù vậy, TS.Xuân Anh nhấn mạnh rằng, việc xác định liệu số lượng động đất có thực sự gia tăng hay không cần phải dựa trên các nghiên cứu chuyên sâu hơn, nhằm có cái nhìn tổng thể về tình hình động đất tại Việt Nam. Tần suất động đất gia tăng không chỉ là do các tác động từ thiên nhiên mà còn là hệ quả từ sự phát triển cơ sở hạ tầng, đặc biệt là các công trình thủy điện.

Theo bản đồ phân vùng động đất của Việt Nam, một số khu vực có nguy cơ cao hơn cả trong việc xảy ra động đất lớn. Hà Nội, một trong những đô thị lớn của đất nước, nằm trong vùng có nguy cơ động đất cấp 7-8 trên thang đo Richter, trong khi khu vực Tây Bắc và các vùng lân cận có thể chịu ảnh hưởng bởi các trận động đất mạnh hơn. Các khu vực này đã ghi nhận những trận động đất mạnh trong lịch sử, như trận động đất mạnh 6,7-6,8 độ Richter xảy ra vào năm 1983.

Tây Nguyên, nơi có nhiều công trình thủy điện, cũng là một khu vực cần được quan tâm. Các trận động đất nhỏ ở khu vực này không phải là hiện tượng hiếm hoi. Tuy nhiên, do tính chất địa hình và các yếu tố địa chất, động đất ở Tây Nguyên có thể không gây ra thiệt hại lớn, nhưng cũng không thể loại trừ khả năng xảy ra những trận động đất lớn hơn trong tương lai.

Việt Nam hiện sở hữu hơn 30 trạm địa chấn quốc gia và gần 100 trạm địa chấn địa phương, đặc biệt là ở những khu vực có công trình trọng điểm như thủy điện và các khu vực dự kiến phát triển điện hạt nhân. Dữ liệu thu thập từ các trạm này được truyền về Trung tâm Báo tin động đất và Cảnh báo sóng thần, nơi phân tích và đưa ra các cảnh báo kịp thời về động đất.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng chỉ ra rằng, dù có hệ thống trạm quan trắc hiện đại, việc dự báo chính xác thời điểm và cường độ của động đất vẫn là một thách thức lớn, không chỉ với Việt Nam mà với hầu hết các quốc gia trên thế giới. Động đất là hiện tượng phức tạp, với các yếu tố khó dự đoán, nên cảnh báo sớm chỉ có thể đưa ra trong một phạm vi nhất định, và không thể chính xác tuyệt đối.

Một trong những vấn đề quan trọng mà người dân và các nhà quản lý quan tâm là khả năng chống chịu của các công trình, đặc biệt là các tòa nhà cao tầng, đối với động đất. TS.Xuân Anh khẳng định rằng, Việt Nam đã có các tiêu chuẩn thiết kế kháng chấn cho các công trình.

Các công trình hiện nay phải được thiết kế sao cho có thể chịu được lực tác động của động đất. Tuy nhiên, các công trình cũ, đặc biệt là các khu chung cư đã xuống cấp, cần được kiểm tra và có phương án gia cố để đảm bảo an toàn. Các công trình mới cần tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về kháng chấn để giảm thiểu tối đa thiệt hại khi có động đất xảy ra.

Để nâng cao khả năng ứng phó với động đất, Giám đốc Trung tâm Báo tin động đất và Cảnh báo sóng thần cho rằng, cần có một chương trình quốc gia đánh giá nguy cơ động đất.

Bản đồ phân vùng động đất của Việt Nam, mặc dù đã được xây dựng từ năm 2006, nhưng cần được cập nhật để phản ánh chính xác hơn các mối nguy hiểm hiện tại. Các khu vực đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM cần có kế hoạch phát triển bền vững, tránh xây dựng quá nhiều công trình cao tầng tại các khu vực có nguy cơ động đất cao.

Ngoài ra, việc tăng cường các trạm quan trắc và lắp đặt các thiết bị đo rung chấn trực tiếp tại các công trình cao tầng là một giải pháp thiết thực. Các cơ quan chức năng cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền về động đất và hướng dẫn người dân cách ứng phó hiệu quả trong trường hợp xảy ra sự cố.

Các quốc gia nằm trên vành đai lửa, như Nhật Bản và Indonesia, đã phát triển các chiến lược ứng phó với động đất trong suốt nhiều thập kỷ. Nhật Bản, với kinh nghiệm đối phó với động đất, đã đầu tư mạnh vào hệ thống cảnh báo sớm và các công trình kháng chấn. Họ cũng thực hiện các cuộc diễn tập ứng phó động đất thường xuyên, để người dân có thể làm quen với tình huống và hành động kịp thời.

Tuy nhiên, mức độ đầu tư vào cơ sở hạ tầng kháng chấn của các quốc gia này rất cao, điều này có thể là một thử thách đối với Việt Nam, nhất là khi các nguồn lực còn hạn chế.

Dù Việt Nam không nằm trên vành đai lửa, nhưng các trận động đất từ các khu vực khác vẫn có thể gây ảnh hưởng lớn đến quốc gia này. Để giảm thiểu rủi ro và ứng phó hiệu quả, Việt Nam cần tiếp tục nâng cao năng lực giám sát động đất, củng cố hệ thống cảnh báo, đồng thời đảm bảo rằng các công trình xây dựng đạt tiêu chuẩn kháng chấn cao.

Việc xây dựng một chương trình quốc gia về đánh giá và cảnh báo nguy cơ động đất là một bước đi quan trọng, giúp Việt Nam có thể chủ động ứng phó với các rủi ro tiềm ẩn trong tương lai.