Hàng giả, hàng nhái phát triển quy mô lớn

Ngày 15/4, Công ty cổ phần Công nghệ chống giả Việt Nam (ACTIV) phối hợp Techfest Việt Nam tổ chức Hội thảo “Truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa trong chương trình chuyển đổi số quốc gia” nhằm cung cấp cho doanh nghiệp, người dùng những giải pháp đột phá, ứng dụng công nghệ blockchain trong truy xuất nguồn gốc trước vấn nạn hàng giả.

Mới đây Bộ Công an đã triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán sữa bột giả quy mô lớn tại Hà Nội và các tỉnh lân cận. Gần 600 nhãn hiệu bị làm giả, đóng gói, dán tem như hàng thật và nhắm đến tệp khách hàng là trẻ em, người cao tuổi.

Đây chỉ là một trong hàng loạt vụ việc cho thấy hàng giả, hàng nhái đang len lỏi khắp thị trường, từ chợ truyền thống cho đến các sàn thương mại điện tử. Thủ đoạn ngày càng tinh vi, sao chép mẫu mã, giả tem, mã vạch, thậm chí cả mã QR truy xuất… khiến người tiêu dùng ngày càng hoang mang và mất niềm tin.

Tiến sĩ Trịnh Bá Dương, Chủ tịch AseanHub, Chuyên gia đổi mới sáng tạo quốc gia, đại diện Techfest chia sẻ tại hội thảo.

Tiến sĩ Trịnh Bá Dương, Chủ tịch AseanHub, Chuyên gia đổi mới sáng tạo quốc gia, đại diện Techfest chia sẻ: “Hiện nay, vấn đề hàng giả, hàng nhái diễn ra không còn lẻ tẻ mà được thực hiện với quy mô lớn và có hệ thống. Với việc triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán sữa bột giả, chúng ta có thể nhìn thấy, hàng loạt doanh nghiệp có sự liên kết với nhau để thực hiện.”

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, năm 2024, đã phát hiện 47.135 vụ vi phạm, trị giá hàng vi phạm đến 425 tỷ đồng (tăng 23% so với 2023). Trong đó, hàng bị tịch thu là 220 tỷ đồng, buộc tiêu hủy 205 tỷ đồng. Trong thương mại điện tử, số vụ vi phạm tăng 266%.

Với xuất khẩu hàng hóa, theo ông Phạm Văn Thọ, Chủ tịch ACTIV, trước bối cảnh các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe, chính sách bảo hộ thương mại ngày càng nhiều, nếu không đáp ứng được yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp Việt sẽ mất đi lợi thế cạnh tranh. Với hàng hóa nhập khẩu, việc truy xuất nguồn gốc tạo được niềm tin cho người tiêu dùng và sự cạnh tranh bình đẳng giữa hàng nhập khẩu và hàng sản xuất trong nước.

Cần chính sách hỗ trợ

Hiện nay, những phương pháp truyền thống như tem nhãn, mã vạch đơn thuần không còn đủ sức để đối phó với thủ đoạn tinh vi và đang bộc lộ nhiều bất cập như dễ bị làm giả, làm lại, thậm chí bị giả mạo cả mã QR. 

Để ứng phó với tình trạng này, hầu hết các doanh nghiệp đang chủ động chuyển mình bằng các giải pháp công nghệ tiên tiến. Bà Lê Thị Thìn, Giám đốc phát triển kinh doanh Công ty An Khang Group cho hay: “Chúng tôi vừa có đơn hàng xuất khẩu đầu tiên, việc thông quan vẫn khiến doanh nghiệp lo lắng nhiều. Do đó, chúng tôi liên tục tìm kiếm ứng dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc tích hợp công nghệ để vừa chứng minh được nguồn gốc xuất xứ khi xuất khẩu và còn giúp hàng hoá “qua cửa” hải quan dễ dàng, nhanh chóng hơn.”

Có thể nói, trong kỷ nguyên số, minh bạch là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp vừa chinh phục thị trường nội địa vừa đủ sức vươn ra quốc tế. Truy xuất nguồn gốc số hóa không chỉ là lá chắn chống hàng giả, mà còn là cách cửa để hội nhập và bắt kịp xu hướng toàn cầu.

Các diễn giả chia sẻ tại hội thảo.

Theo TS Trịnh Bá Dương, doanh nghiệp có thể kết hợp cả ba công nghệ RFID – Blockchain – AI để truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Trong đó, RFID hạn chế tối đa khả năng làm giả vật lý, đồng thời cho phép tự động hoá khâu kiểm tra, kiểm kê, vận chuyển, lưu kho. Với blockchain, không ai có thể can thiệp hay sửa đổi thông tin. Cuối cùng là AI, công nghệ có thể dự đoán khả năng gian lận hoặc đứt gãy chuỗi cung ứng thông qua học máy (machine learning) và các thuật toán nhận diện hành vi.

“Sự kết hợp ba công nghệ này tạo nên một hệ thống truy xuất nguồn gốc chính xác, minh bạch và tự động hóa, đủ sức đối phó với mọi hình thức làm giả hiện đại. Không chỉ dừng lại ở sản phẩm tiêu dùng, hệ thống này hoàn toàn có thể triển khai trong các lĩnh vực như y tế, dược phẩm, nông sản, logistics, thủy sản và cả thương mại điện tử xuyên biên giới”, TS Dương chia sẻ.

Nhìn sang các nước ASEAN, Thái Lan đã bắt đầu ứng dụng RFID kết hợp Blockchain trong xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc, giúp theo dõi toàn bộ hành trình trái cây từ vườn đến cửa khẩu. Singapore đang triển khai nền tảng dùng AI để giám sát chất lượng thuốc và thực phẩm chức năng.

Do đó, đại diện Techfest đề xuất, trong khuôn khổ định hướng của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cần tích hợp các công nghệ mới trong một kiến trúc hệ thống thống nhất, liên thông dữ liệu từ trung ương đến địa phương, từ doanh nghiệp lớn đến hộ sản xuất nhỏ.

Đồng thời cần chuẩn hóa dữ liệu và hạ tầng mã số mã vạch quốc gia, có thể liên kết với các nền tảng khu vực ASEAN để thúc đẩy xuất khẩu và thương mại số hoá xuyên biên giới giúp lưu thông hàng hoá các nước trong khu vực một cách hiệu quả nhất.

“Đặc biệt, chúng tôi mong muốn hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, với các giải pháp chi phí thấp, dễ tiếp cận, đi kèm chính sách ưu đãi cụ thể”, ông Dương chia sẻ.