Hiện nay, Hà Nội có khoảng 213 ha cây dược liệu, nằm rải rác ở một số địa phương như: Ba Vì, Sơn Tây, Sóc Sơn, Thạch Thất... Các chủng loại cây dược liệu tương đối đa dạng như cà gai leo, kim ngân hoa, đinh lăng, chè hoa vàng, hoa nhài...

Huyện Ba Vì được xem là một “kho báu” dược liệu tự nhiên với hơn 500 loài cây quý, bao gồm các loại như tam thất, diệp hạ châu. Đây là nguồn tài nguyên đã được đồng bào dân tộc sử dụng từ lâu đời trong chữa bệnh, mang lại giá trị văn hóa và kinh tế đặc biệt. Ông Đỗ Thế Lộc, Phó chủ tịch Thường trực Hội Đông y Việt Nam nhận định Ba Vì sở hữu điều kiện tự nhiên lý tưởng để phát triển các cây thuốc có giá trị cao.

Mô hình trồng cây dược liệu cúc chi của Hợp tác xã nông nghiệp công nghệ cao Phúc Lâm, thị xã Sơn Tây.

Tại huyện Sóc Sơn, gia đình ông Đặng Văn Yên tại xã Xuân Giang, với 7 ha đất trồng cây dược liệu dưới sự hỗ trợ của Hợp tác xã Bảo tồn và Phát triển dược liệu Sóc Sơn đã thu về 420 triệu đồng/ha/năm, cao gấp ba lần so với các cây trồng truyền thống. 

Không những thế, đơn vị còn tiên phong trong việc đưa các giống cây mới vào sản xuất, như ngưu bàng có xuất xứ từ Nhật Bản. Với năng suất trung bình 400kg/sào và giá bán 90.000 đồng/kg, mô hình này mang lại lợi nhuận tới 20 triệu đồng/sào, cao gấp nhiều lần so với lúa hoặc cây trồng truyền thống. Một số sản phẩm chế biến từ cây dược liệu đã thâm nhập thành công vào thị trường Nhật Bản, được đánh giá cao về chất lượng.

Tương tự, anh Nguyễn Văn Dũng, xã Xuân Thu, huyện Sóc Sơn chia sẻ, sau khi quyết định chuyển đổi diện tích canh tác rau màu vùng đồng bãi ven sông Cà Lồ sang trồng cây ngưu bàng cho thấy cây dược liệu này rất phù hợp với vùng đất bãi ven sông, có khả năng kháng sâu bệnh và phát triển tốt.

Nhờ đó, củ ngưu bàng được Hợp tác xã Bảo tồn và phát triển dược liệu Sóc Sơn thu mua tại ruộng với giá 90.000 đồng/kg. Với năng suất bình quân hơn 400kg/sào, trừ chi phí sản xuất, gia đình anh Dũng thu về lợi nhuận khoảng 20 triệu đồng/sào. “So với canh tác lúa truyền thống thì giá trị cao gấp hàng chục lần”, anh Dũng nói.

Tại thị xã Sơn Tây, Hợp tác xã Nông nghiệp Công nghệ cao Phúc Lâm đã triển khai mô hình trồng cây dược liệu gắn với tiêu thụ sản phẩm trên diện tích 3 ha. Mô hình đạt năng suất 8,5 tấn sản phẩm tươi/ha, tương đương 1,2 tấn khô/ha, mang lại lợi nhuận 225 triệu đồng/ha.

Chị Uông Tuyết Nhung, Giám đốc điều hành Hợp tác xã nông nghiệp công nghệ cao Phúc Lâm, thị xã Sơn Tây cho biết, đây là mô hình được Trung tâm Khuyến nông Hà Nội xây dựng, hỗ trợ mô hình 50% giống và vật tư nông nghiệp với mục đích gắn sản xuất với tiêu thụ và chế biến cây dược liệu, nhằm chuyển đổi diện tích đất đồi sang trồng cây dược liệu, góp phần khai thác lợi thế địa hình của từng địa phương.

Từ năm 2020, Hà Nội đã thí điểm thử nghiệm các mô hình trồng cây dược liệu theo hướng bền vững, ổn định, góp phần xóa đói giảm nghèo với tổng quy mô 14 ha. Các mô hình này đã đem lại hiệu quả kinh tế cao, tạo liên kết chuỗi, gắn sản xuất với tiêu thụ và chế biến cây dược liệu, nâng cao thu nhập cho người dân. Đồng thời cũng mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế và làm giàu từ vùng đất đồi gò.

Tuy nhiên, việc phát triển cây dược liệu vẫn manh mún, chủ yếu là bán nguyên liệu thô, chưa có sự đầu tư đồng bộ vào chế biến và nâng cao giá trị sản phẩm, nhiều loài dược liệu quý hiếm vẫn chưa được tận dụng đúng mức…

Trước những hạn chế ấy, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Hà Nội đã xây dựng kế hoạch phát triển cây dược liệu đến năm 2025, với mục tiêu hình thành 400ha vùng chuyên canh đạt tiêu chuẩn GACP-WHO. Quy mô này dự kiến sẽ mở rộng lên 1.000 ha vào năm 2030. Đặc biệt, Thành phố đang chỉ đạo rà soát, phân vùng chi tiết các khu vực sản xuất tập trung, đồng thời xây dựng hệ thống chế biến và tiêu thụ sản phẩm dược liệu. 

Theo ông Nguyễn Mạnh Phương, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội, việc chuyển đổi đất nông nghiệp kém hiệu quả sang trồng cây dược liệu là bước đi chiến lược, giúp tăng giá trị kinh tế, mở ra cơ hội phát triển du lịch kết hợp nông nghiệp, đóng góp vào xây dựng nông thôn mới.