Nhiều ngành bị tác động

Kể từ năm 2017, giá một hạn ngạch của EU-ETS (thị trường mua bán quyền phát thải lớn đầu tiên và lớn nhất thế giới) tăng mạnh từ 5 euro/tCO2 đến hơn 100 euro/tCO2. Giá carbon bắt buộc ở các nước xuất khẩu sẽ được tính khi bắt đầu áp dụng CBAM, vì vậy các bên xuất khẩu sẽ phải trả khoản chênh lệch so với giá hạn ngạch của EU-ETS.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam vào EU gồm nông sản, gỗ và các sản phẩm gỗ, dệt may, giày dép, thủy hải sản, sắt thép, máy tính, linh kiện và sản phẩm điện tử, máy móc thiết bị. Những ngành hàng phải chịu CBAM khi muốn nhập khẩu vào EU bao gồm sắt thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện và khí hydro.

Trong các ngành trên, Việt Nam không xuất khẩu điện và xuất khẩu không đáng kể hydro sang EU. Lượng hàng hóa thuộc phạm vi áp dụng của CBAM xuất khẩu từ Việt Nam sang EU hiện không đáng kể. Việc đánh giá tác động CBAM đối với Việt Nam chỉ tập trung vào 4 ngành xi măng, sắt thép, nhôm và phân bón.

Bốn ngành trên sẽ chỉ còn 2 năm trước khi CBAM chính thức áp dụng để thực hiện “chuyển đổi xanh” hoặc sẽ phải chịu một mức thuế carbon theo quy định của CBAM khi xuất khẩu vào EU. Tuy nhiên, ngay từ ngày 1/10/2023, các doanh nghiệp có sản phẩm xuất khẩu vào EU đã phải thực hiện báo cáo kiểm kê khí nhà kính và giảm phát thải khí nhà kính. Do đó, họ phải triển khai các biện pháp giảm phát thải từ trước đó.

Theo ông Nguyễn Đình Thọ, Viện trưởng Viện Chiến lược chính sách tài nguyên môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường), với mối quan hệ chặt chẽ về thương mại Việt Nam -  EU, tác động của CBAM với Việt Nam có thể trở nên đáng kể hơn, nếu phạm vi áp dụng CBAM được mở rộng sang các loại hàng hóa khác trong tương lai. Thực tế là, hiện nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa sẵn sàng chuyển đổi xanh và không đáp ứng đủ điều kiện. Ngoài các tác động kinh tế, CBAM cũng sẽ ảnh hưởng đến chính sách khí hậu của Việt Nam.

Cần sự nỗ lực của cả cộng đồng

Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Lê Công Thành đánh giá, dù là nước đang phát triển, nhưng Việt Nam đã chủ động hội nhập xu thế phát triển thời đại. Thúc đẩy chuyển nhanh sang mô hình kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế dựa vào tri thức, kinh tế tuần hoàn và luôn nhất quán quan điểm xuyên suốt là phát triển bền vững, không chấp nhận tăng trưởng bằng mọi giá.

Để cuộc cách mạng xanh thành công, phải có sự tham gia của các bên. Đó là sự hỗ trợ thiết thực, hiệu quả của cộng đồng quốc tế, kiến tạo môi trường thuận lợi của Chính phủ, triển khai quyết liệt ở các địa phương. Đặc biệt, phải kể tới vai trò trung tâm trong triển khai thực hiện và hưởng thụ thành quả của cộng đồng doanh nghiệp, người dân, trong đó không thể thiếu một lực lượng lớn của báo chí - truyền thông.

Theo ông Thành, sự hiểu biết của cộng đồng doanh nghiệp về kinh doanh bền vững, giảm phát thải ra môi trường đã được nâng cao rõ rệt. Nhiều doanh nghiệp đã và đang lấy kinh doanh xanh là chiến lược và lợi thế cạnh tranh. Nhiều tập đoàn kinh tế và các doanh nghiệp lớn cũng đã nhanh chóng vào cuộc, đẩy mạnh chuyển đổi xanh phục vụ ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế carbon thấp, hướng tới mục tiêu Net Zero.

Tuy nhiên, sự thay đổi này chủ yếu diễn ra ở khối các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trong khi số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khá cao, nhưng chưa quan tâm thỏa đáng và chưa có chuyển biến rõ nét. Do vậy, thời gian tới, các doanh nghiệp cần quyết tâm chuyển đổi mạnh mẽ, đặc biệt là nâng cao hiểu biết, nhận thức về trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, nắm bắt các quy định liên quan của cả trong nước và quốc tế.

Như vậy, thời gian tới, cần phải có quyết sách đủ mạnh để cụ thể hóa quan điểm “đầu tư cho môi trường là đầu tư cho phát triển bền vững”; đồng thời, huy động được nguồn lực xã hội hóa và sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế.