Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO - VCCI, đại diện nhóm nghiên cứu trình bày một số kết quả của việc rà soát hệ thống pháp luật Việt Nam so với các cam kết trong Hiệp định EVFTA trong lĩnh vực đấu thầu.

Chính vì vậy, việc rà soát pháp luật đấu thầu Việt Nam với những cam kết mới trong EVFTA về mua sắm công để xác định các nội dung khác biệt và từ đó có sửa đổi, điều chỉnh pháp luật Việt Nam cho phù hợp là việc làm hết sức cần thiết. Trên tinh thần đó, dưới góc độ của doanh nghiệp Việt Nam, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã tiến hành rà soát, để từ đó tìm giải pháp và có những đề xuất nhằm đảm bảo tuân thủ Hiệp định theo cách thức có lợi nhất cho các doanh nghiệp Việt Nam.

Sáng nay, 27/1, Dự thảo Kết quả Rà soát đã được VCCI công bố để lấy ý kiến các doanh nghiệp, chuyên gia nhằm hoàn thiện hơn cho Dự thảo theo đúng tinh thần mang lại lợi ích tốt nhất cho doanh nghiệp. Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập - VCCI, đại diện nhóm nghiên cứu cho biết qua rà soát đã có nhóm đã có những phát hiện khá thú vị.

Theo bà Trang, khá nhiều các nghĩa vụ cam kết về Mua sắm công của Hiệp định đã được quy định trong pháp luật Việt Nam. Nhóm này chủ yếu là các nghĩa vụ mang tính nền tảng đã trở thành thông lệ quốc tế chung trong đấu thầu, hoặc các nghĩa vụ chung về minh bạch, cạnh tranh trong trình tự, thủ tục đấu thầu. Việc đã có các quy định phù hợp về những nội dung này cho thấy pháp luật nội địa Việt Nam đã có những bước tiến phù hợp với thông lệ quốc tế về đấu thầu, trong đó nhấn mạnh các nguyên tắc về minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả.

Đối với các nghĩa vụ này, khi thực thi EVFTA, về nguyên tắc Việt Nam sẽ không phải điều chỉnh, sửa đổi hay bổ sung bất kỳ nội dung nào của các văn bản pháp luật hiện hành. Dù vậy, nếu muốn hiệu quả, vẫn cần phải có các quy định chi tiết hơn. Quan trọng hơn, dường như đang có một khoảng cách nhất định giữa các quy định pháp luậtt với thực tế thực thi. Do đó, nhóm nghiên cứu khuyến nghị các cơ quan có thẩm quyền tập trung vào để thực thi hiệu quả và thực chất các nghĩa vụ mà pháp luật Việt Nam "đã tuân thủ" cam kết.

Bên cạnh nhóm "đã tuân thủ", kết quả Rà soát cũng đã chỉ ra nhiều cam kết trong Hiệp định có quy định khác biệt so với pháp luật Việt Nam, điều này đồng nghĩa rằng sắp tới sẽ có những sự điều chỉnh hệ thống pháp luật trong lĩnh vực đấu thầu để cho đúng với cam kết. Các quy định thuộc nhóm "chưa tuân thủ" này có thể xếp thành 3 nhóm: nhóm các nghĩa vụ đặc thù của EVFTA; nhóm các nghĩa vụ liên quan tới minh bạch và cạnh tranh; nhóm các nghĩa vụ liên quan tới hệ thống đấu thầu.

Đề xuất với pháp luật Việt Nam để đảm bảo tuân thủ các nhóm cam kết này bao gồm 2 giải pháp. Giải pháp thứ nhất là xây dựng một văn bản riêng, ví dụ cấp Nghị định, để nội luật hóa các cam kết đặc thù của EVFTA cũng như các cam kết liên quan tới hệ thống đầu thầu hoặc minh bạch, cạnh tranh mà chưa thể thay đổi ngay. Giải pháp thứ hai là sửa đổi pháp luật đấu thầu nói chung, áp dụng cho các cam kết về minh bạch, cạnh tranh mà việc đưa vào hệ thống pháp luật chung sẽ mạng lại lợi ích lan tỏa không chỉ cho các trường hợp thuộc phạm vi điều chỉnh của Hiệp định mà toàn bộ hệ thống đấu thầu, toàn bộ các doanh nghiệp tham gia đấu thầu nói chung. 

Cũng tại Hội thảo, các doanh nghiệp, chuyên gia đã đưa ra các ý kiến bình luận rất xác đáng để Nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện rà soát. Đây mới là hoạt động đầu tiên trong chuỗi các hoạt động rà soát pháp luật Việt Nam với các cam kết EVFTA trong 5 lĩnh vực quan trọng là Đấu thầu, Đầu tư, Sở hữu Trí Tuệ, Thuận lợi hóa thương mại, Minh bạch mà Trung tâm WTO và Hội nhập của VCCI thực hiện.

Từ những kết quả rà soát và đề xuất của mình, VCCI hi vọng Việt Nam sẽ có những sửa đổi điều chỉnh pháp luật nội địa cho phù hợp với các cam kết, tuy vậy vẫn phù hợp lợi ích của các doanh nghiệp Việt Nam, đảm bảo không tạo ra cú sốc quá lớn đồng thời nâng dần năng lực đấu thau của các doanh nghiệp trong bối cảnh mở cửa thị trường mua sắm công.