Chủ động kiểm tra, rà soát từ cơ sở

Dự báo từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho thấy, mùa mưa bão năm nay có xu hướng đến sớm và diễn biến phức tạp. Trên địa bàn Thành phố Hà Nội, thời tiết cực đoan đã bắt đầu xuất hiện với các trận mưa lớn bất thường, dông lốc xảy ra ở nhiều nơi.

Trước nguy cơ thiên tai dồn dập trong thời gian tới, Thành phố đã và đang kích hoạt toàn diện các phương án phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai theo phương châm “4 tại chỗ”: chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ.

Ngay từ đầu năm 2025, UBND Thành phố Hà Nội đã ban hành các chỉ thị, kế hoạch phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn (PCTT&TKCN), đồng thời chỉ đạo các sở, ban, ngành và 30 quận, huyện, thị xã tập trung rà soát các khu vực có nguy cơ cao xảy ra thiên tai như sạt lở, ngập úng, lốc xoáy… Từng công trình đê điều, hồ đập, trạm bơm tiêu thoát nước, công trình hạ tầng trọng yếu đều được kiểm tra, đánh giá hiện trạng để chủ động tu sửa, gia cố.

Theo Phó chủ tịch UBND TP. Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền, Ban Chỉ huy PCTT&TKCN Thành phố đã được kiện toàn, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên. Các địa phương cũng đã xây dựng kế hoạch chi tiết, cập nhật các tình huống thiên tai có thể xảy ra, đồng thời bố trí lực lượng, vật tư, phương tiện sẵn sàng ứng phó tại chỗ. Không được để bị động bất ngờ, dù trong bất kỳ tình huống nào.

Cơ quan chức năng của Hà Nội diễn tập phương án hộ đê, phòng, chống thiên tai. Ảnh: Kim Nhuệ

Đáng chú ý, Thành phố đã hoàn thành việc lập bản đồ cảnh báo nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và xác định các điểm đen ngập úng đô thị. Từ đó, các giải pháp kỹ thuật, quy hoạch, và di dời dân cư khỏi vùng nguy hiểm đã được đưa vào kế hoạch hành động cụ thể.

Là địa phương có hơn 1.000km đê sông và hàng trăm hồ, đập chứa nước, hệ thống thủy lợi của Hà Nội đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an toàn phòng chống lũ và điều tiết nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, dân sinh.

Từ đầu năm đến nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã chỉ đạo kiểm tra toàn diện các tuyến đê, công trình đê điều trọng yếu như: đê hữu Hồng, tả Đuống, hữu Đáy... Qua kiểm tra đã phát hiện và xử lý kịp thời hàng chục điểm sạt lở, nứt vỡ mái đê, cũng như sửa chữa hệ thống cống, trạm bơm xuống cấp.

Đặc biệt, Thành phố ưu tiên đầu tư nâng cấp, hiện đại hóa hệ thống cảnh báo lũ, mực nước tự động tại các hồ đập và trạm bơm lớn như Đồng Mô, Suối Hai, Yên Sở, Hoàng Mai… nhằm nâng cao năng lực điều hành và phản ứng sớm với các tình huống thiên tai.

Thành phố yêu cầu các đơn vị thủy lợi tổ chức trực ban nghiêm túc 24/24 giờ trong mùa mưa lũ, đồng thời phối hợp với các địa phương chủ động bơm tiêu chống úng khi có mưa lớn kéo dài.

Phát huy vai trò của lực lượng tại chỗ

Nhằm phát huy hiệu quả lực lượng tại chỗ, tại mỗi thôn, tổ dân phố đều có tổ xung kích phòng chống thiên tai gồm dân quân tự vệ, công an, thanh niên tình nguyện và người dân nòng cốt. Đây là lực lượng nắm rõ địa bàn, có khả năng cơ động nhanh và hỗ trợ kịp thời khi thiên tai xảy ra.

Tại xã Minh Quang, huyện Ba Vì, người dân cho biết: “Chúng tôi nằm ven sông Đà, thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lũ. Mỗi mùa mưa, tổ xung kích xã phối hợp với các hộ dân chủ động di dời tài sản, gia cố nhà cửa, nắm chắc các hộ trong vùng có nguy cơ cao để ứng cứu khi cần thiết.”

Bên cạnh đó, các địa phương cũng đã dự trữ đầy đủ vật tư thiết yếu như bao tải, tre luồng, bè mảng, áo phao, lương khô… để đảm bảo hậu cần tại chỗ. Việc tập huấn, diễn tập phương án PCTT theo từng kịch bản cụ thể cũng được triển khai thường xuyên nhằm nâng cao khả năng phối hợp liên ngành trong thực tế.

UBND Hà Nội cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong cảnh báo, chỉ đạo điều hành. Hệ thống loa truyền thanh cơ sở, mạng xã hội, ứng dụng Zalo của chính quyền các cấp đã được tận dụng để phát tin cảnh báo mưa lớn, dông lốc, sạt lở… đến từng người dân một cách nhanh chóng.

Ngoài ra, Thành phố đang phối hợp với các cơ quan nghiên cứu triển khai thí điểm các mô hình cảnh báo lũ quét, sạt lở theo thời gian thực ở khu vực miền núi như Ba Vì, Mỹ Đức, Chương Mỹ nhằm chủ động hơn trong công tác phòng ngừa, giảm thiểu thiệt hại.

Đặc biệt, với các khu dân cư mới ven sông, khu đô thị thấp trũng hoặc khu vực có nguy cơ ngập sâu, TP. Hà Nội yêu cầu các chủ đầu tư phải xây dựng phương án thoát nước và phòng ngập úng cụ thể, tránh tình trạng “đô thị hóa đi trước, hạ tầng đi sau”.

Bài học từ các đợt mưa lớn gây ngập úng diện rộng tại Hà Nội những năm gần đây cho thấy, chỉ một vài giờ mưa lớn với lưu lượng lớn cũng có thể làm tê liệt nhiều tuyến đường, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống và sản xuất. Do đó, Hà Nội xác định phương châm “phòng là chính, ứng phó kịp thời, khắc phục khẩn trương” là kim chỉ nam trong công tác phòng chống thiên tai.

Thành phố yêu cầu các quận, huyện, thị xã phải thực hiện tốt phương châm “4 tại chỗ” với tinh thần trách nhiệm cao, không trông chờ vào lực lượng cấp trên. Chúng ta có thể không ngăn được thiên tai, nhưng hoàn toàn có thể giảm thiểu thiệt hại nếu chủ động, quyết liệt ngay từ cơ sở.