Đây là một trong quan ngại của Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) vừa mới gửi Thủ tướng Chính phủ và các bộ liên quan đến vấn đề góp ý Dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt ( sửa đổi).

Bộ Tài chính và các bộ ban ngành hữu quan đang khẩn trương xúc tiến xây dựng Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, trong đó ngành bia có những định hướng cơ bản là tăng thuế tiêu thụ đặc biệt để giá bán các sản phẩm này tăng ít nhất 10% nhằm hạn chế tiêu dùng bia cho mục đích bảo vệ sức khỏe nhân dân, điều tiết tăng thu ngân sách nhà nước và thông điệp chính sách là phải bảo đảm môi trường kinh doanh cạnh tranh minh bạch công bằng cho các doanh nghiệp.

Nguồn ảnh: Shutterstock

Tại tờ trình đề nghị xây dựng Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt của Bộ Tài chính và Nghị quyết 115 ngày 28/7/2023 của Chính phủ việc điều chỉnh tăng thuế tiêu thụ đặc biệt được đưa ra 2 phương án. 

Phương án 1 là giữ nguyên phương pháp tính thuế hiện tại và tăng thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt theo lộ trình phù hợp với khuyến nghị của Tổ chức Thương mại thế giới (WHO).

Phương án 2 là điều chỉnh tăng thuế bằng cách áp dụng phương pháp tính thuế hỗn hợp (vừa áp dụng thuế tương đối theo tỷ lệ %, vừa bổ sung thêm một mức thuế tuyệt đối đối với mặt hàng rượu, bia).

Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt hiện áp dụng cho doanh nghiệp sản xuất bia. Có một số quan điểm cho rằng, còn có hạn chế bất cập về phương pháp tính tiêu thụ đặc biệt (áp dụng phương pháp tính thuế theo % trên giá bán sản phẩm, còn gọi là phương pháp tương đối). Chưa hội nhập với thế giới khi các quốc gia phát triển hay một vài nước trong khu vực đang áp dụng phương pháp thuế tuyệt đối hay phương pháp hỗn hợp.

Tuy nhiên, theo VAFI, với phương pháp tính thuế tiêu thụ đặc biệt theo phương pháp hỗn hợp, các doanh nghiệp không thắc mắc phần tính thuế tiêu thụ đặc biệt theo tỷ lệ % vì nó đảm bảo công bằng với mọi doanh nghiệp, nhưng họ không thể chấp nhận mức thuế tuyệt đối được tính như nhau trên một đơn vị sản phẩm tiêu thụ dù bia có giá trị cao hay thấp.

VAFI cảnh báo nếu áp dụng phương pháp hỗn hợp thì các doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ nhanh chóng phá sản vì phải chịu mức thuế tuyệt đối quá cao so với giá bán.

Hiệp hội này đề xuất không nên đưa phương án xác định thuế tiêu thụ đặc biệt bằng phương pháp hỗn hợp vào dự thảo luật để đảm bảo tính công bằng cho các doanh nghiệp.

Tại sự kiện mới đây TS. Nguyễn Văn Phụng, nguyên Vụ trưởng Vụ Quản lý thuế doanh nghiệp lớn (Tổng cục Thuế, Bộ Tài chính) cho hay thuế tương đối, thuế tuyệt đối, hay thuế hỗn hợp (gồm cả thuế tuyệt đối và thuế phần trăm) là các phương pháp tính thuế đều có những ưu điểm cũng như các nhược điểm nhất định.Việc cân nhắc lựa chọn áp dụng phương pháp tính thuế nào, thông thường sẽ tùy thuộc vào các yếu tố sau.

Thứ nhất, yêu cầu động viên thuế của nhà nước.

Thứ hai, đặc điểm của đối tượng chịu thuế (gồm hàng hóa/dịch vụ chịu thuế, chủ thể kinh doanh hàng hóa/dịch vụ chịu thuế …).

Thứ ba, mức độ tuân thủ/tự giác của người nộp thuế; khả năng và trình độ của cơ quan quản lý thuế; trình độ kiểm tra, giám sát của các cơ quan nhà nước theo chức năng (đối với cả cơ quan quản lý thuế, người nộp thuế, và các đối tác có liên quan).

Thứ tư, sự minh bạch, tính liêm khiết của thị trường, cơ hội và khả năng giám sát của người dân.…

Ông Phụng nhấn mạnh, các cơ quan tham mưu sẽ có những nghiên cứu kỹ lưỡng về những điều kiện cần và đủ, phân tích rõ và đánh giá bài toán lợi ích và chi phí… trên cơ sở đó mà đề xuất áp dụng phương pháp tính thuế phù hợp nhất trong từng giai đoạn phát triển.

Theo ông Phụng, thuế tuyệt đối có ưu điểm là tạo sự rõ ràng, nhất quán, người nộp thuế và cơ quan quản lý thuế biết chính xác số tiền thuế sẽ phải nộp là bao nhiêu tại thời điểm tính thuế. Tuy nhiên, nhược điểm lớn nhất của thuế tuyệt đối là không bắt kịp được sự biến động của giá cả khi có lạm phát hoặc giảm phát.

Đối với môi trường kinh doanh, thuế tuyệt đối có thể tạo cơ hội cho việc phát sinh các hành vi lũng đoạn thị trường, tình trạng “cá lớn nuốt cá bé” hoặc một số thương hiệu ngoại nhập có thể làm triệt tiêu một số mặt hàng hoặc ngành nghề truyền thống của địa phương nếu như công tác quản lý thị trường còn hạn cđóng góp cho ngân sách nhà nước của ngành công nghiệp đồ uống trong giai đoạn gần đây tương đối cao và ổn định (từ 50.000 tỷ đồng/năm đến 56.800 tỷ đồng/năm).

Nếu thay đổi phương pháp tính thuế mà không đánh giá tác động một cách kỹ lưỡng, ảnh hưởng đến khả năng sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp bia phổ thông thương hiệu Việt (đang sản xuất tại các nhà máy bia địa phương trải khắp cả nước) sẽ gián tiếp ảnh hưởng rất lớn đến thu ngân sách nhà nước cũng như cân đối ngân sách của các địa phương. Khi thị phần sụt giảm do mặt bằng giá bị đẩy cao lên (bởi tác động của thuế), sản lượng sản xuất và tiêu thụ giảm, đóng góp ngân sách nhà nước qua đó cũng sẽ giảm theo là điều dễ được nhận biết.

Lựa chọn phương pháp tính thuế nào là lựa chọn của mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ, sao cho phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước để đảm bảo trong xu thế hội nhập của thế giới phải tạo ra lợi thế của quốc gia mình. Trên quan điểm đó, ông Phụng cho rằng thời điểm này chưa phải là thời điểm thích hợp để áp dụng phương pháp hỗn hợp hay phương pháp tuyệt đối, kể cả trên phương diện thu ngân sách nhà nước và chi phí quản lý thuế.

Do đó, TS. Nguyễn Văn Phụng đề xuất tiếp tục duy trì phương pháp tính thuế tiêu thụ đặc biệt đối với rượu, bia theo tỷ lệ phần trăm và cân nhắc điều chỉnh tăng thuế suất theo lộ trình phù hợp với nhịp của thị trường và sức khỏe của doanh nghiệp.

Nếu được chấp nhận, việc tăng thuế tỷ lệ phần trăm ở mức vừa phải và lộ trình như nêu trên có thể được xem là phương án có hiệu quả trong phân bổ nguồn lực sẽ giúp đảm bảo ổn định nguồn thu ngân sách nhà nước, đồng thời vẫn điều tiết, định hướng tiêu dùng, giảm mức độ sử dụng đồ uống có cồn mà vẫn giúp các doanh nghiệp sản xuất bia rượu trong nước ổn định phát triển sản xuất kinh doanh.