Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả Hồ Minh Hoàng

Trong một buổi sớm mùa thu Hà Nội, cuộc trò chuyện giữa Báo Đầu tư với ông Hồ Minh Hoàng nhanh chóng đi thẳng vào năng lực thực chất, rủi ro pháp lý, công nghệ và cách một doanh nghiệp hạ tầng tư nhân phải tự rèn mình nếu muốn đi đường dài.

NGHỊ QUYẾT 68 LÀ ĐIỂM TỰA, KHÔNG PHẢI “LÁ BÙA HỘ MỆNH”

Thưa ông, nhìn lại hoạt động của Đèo Cả trong bối cảnh đầu tư hạ tầng diễn ra mạnh mẽ, điều gì khiến ông hài lòng và điều gì còn khiến ông trăn trở?

Cái được nhất với Tập đoàn Đèo Cả là giữ được nhịp độ ổn định giữa nhiều thách thức.

Ở phía Bắc, Dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Đồng Đăng (tỉnh Lạng Sơn) - Trà Lĩnh (tỉnh Cao Bằng) theo hình thức đối tác công tư (PPP) đang được triển khai đồng thời cả hai giai đoạn; ở miền Trung là Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Quy Nhơn - Pleiku và Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Vinh - Thanh Thủy; tại phía Nam, Dự án đầu tư xây dựng mở rộng đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận theo phương thức PPP, có tổng mức đầu tư hơn 36.172 tỷ đồng, được triển khai không sử dụng vốn ngân sách nhà nước.

Chuỗi dự án trải dài ba miền tạo lợi thế trong điều phối máy móc, nhân lực, hạn chế tình trạng thiết bị nằm chờ.

Hiện Đèo Cả đang cân bằng ba nhóm hoạt động: ngắn hạn là xây lắp, trung hạn là quản lý vận hành, dài hạn là đầu tư PPP. Nhưng mừng thì vẫn phải nhìn thẳng vào những nỗi lo. Biến động giá nhiên liệu, vật liệu và tình trạng thiếu hụt nhân lực đang tạo áp lực rất lớn.

Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân tạo thêm không gian cho khu vực kinh tế tư nhân. Triết lý kinh doanh của Đèo Cả có thay đổi?

Không. Chúng tôi vẫn kiên định chiến lược tăng trưởng tập trung, đi trong “vòng tròn năng lực” của mình.

Đèo Cả không rẽ ngang sang bất động sản, logistics hay lĩnh vực mình không có sở trường. Chúng tôi tập trung vào hạ tầng giao thông với ba hoạt động chính: đầu tư, thi công và quản lý vận hành; đồng thời tự đào tạo công nhân, kỹ sư thực chiến và cán bộ quản lý chuyên nghiệp.

Nghị quyết 68 tạo điểm tựa, củng cố niềm tin và tinh thần dấn thân của doanh nghiệp tư nhân. Tuy nhiên, Nghị quyết 68 không phải “lá bùa hộ mệnh” để doanh nghiệp miễn nhiễm với pháp luật.

Đèo Cả từng tham gia xử lý, tái cấu trúc những dự án gặp nhiều khó khăn như Dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn đoạn Km45+100 - Km108+500, kết hợp tăng cường mặt đường Quốc lộ 1 đoạn Km1+800 - Km106+500 theo hình thức hợp đồng BOT và Dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận; từ đó rút ra nhiều bài học về quản lý đầu tư, huy động nguồn lực và kiểm soát rủi ro.

Cơ chế có thông thoáng đến đâu thì doanh nghiệp vẫn phải làm thật, tạo sản phẩm thật, giá trị thật và nâng tầm bằng sự chuyên nghiệp, minh bạch.

Điều tôi còn trăn trở là khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp hạ tầng chưa tương xứng. Dự án BOT hoàn vốn dài, chi phí vốn lớn. Doanh nghiệp phải tự lực để thích ứng. Tôi vẫn nói với anh em rằng phải “qua công việc tạo ra quan hệ”, không được làm ngược lại.

Hạ tầng giao thông đồng bộ tạo thêm không gian phát triển và thúc đẩy liên kết giữa các vùng kinh tế

THÁCH THỨC TẠO RA SÀNG LỌC

Cơ hội phát triển hạ tầng đang rộng mở. Theo ông, thách thức lớn nhất với doanh nghiệp hiện nay là gì?

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao. Đó là cơ hội lớn, nhưng cơ hội luôn đi cùng thách thức.

Người làm hạ tầng chúng tôi vẫn nói vui mình là những “phu đường”. Yêu cầu về tiến độ, chất lượng ngày càng cao, nhưng cơ chế tài chính, nguồn nhân lực và ứng dụng khoa học - công nghệ vẫn còn những khoảng trống.

Chúng ta nói nhiều về BIM, AI, chuyển đổi số, nhưng mức độ ứng dụng thực tế chưa tương xứng. Doanh nghiệp nào không chuyển mình, không số hóa quản trị, không ứng dụng công nghệ để nâng năng suất thì khó tồn tại.

Đèo Cả bắt đầu số hóa quản trị từ hơn 10 năm trước, gần đây đẩy mạnh BIM trong thiết kế và quản lý xây dựng. Quan điểm của tôi là đào tạo con người biết sử dụng AI, chứ không dùng AI để đào tạo ra con người. Công nghệ phải giúp con người làm việc tốt hơn và tăng năng suất.

Đâu là năng lực cốt lõi giúp Đèo Cả duy trì vị thế trong một thị trường ngày càng cạnh tranh?

Quan điểm của chúng tôi rất rõ: không làm những việc không phải thế mạnh.

Trong quản trị, Đèo Cả có phương châm “Tam Quản”: Quản người - Quản việc - Quản lợi ích, với yêu cầu hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân, doanh nghiệp, cổ đông, người lao động và đối tác.

Trước hết phải làm tốt việc ngắn hạn: thi công tốt hơn, nhanh hơn, tối ưu chi phí hơn để tồn tại. Phải sống được đã rồi mới nghĩ đến chuyện phát triển dài hạn.

Sức mạnh Đèo Cả được xây dựng trên ba trụ cột.

Thứ nhất, là quản trị. Khởi đầu từ một hợp tác xã nhỏ ở miền Trung, đến nay hệ thống Đèo Cả có 20 công ty với hơn 10.000 cán bộ, người lao động; bộ máy được phân cấp để vận hành ngay cả khi người đứng đầu không trực tiếp có mặt.

Thứ hai, là mô hình tài chính liên kết PPP++, theo nguyên tắc cộng nguồn lực - chia trách nhiệm - nhân giá trị - trừ lãng phí.

Đèo Cả không có quan niệm “cơm ăn một mình”. Chúng tôi kéo các nhà thầu nhỏ cùng tham gia, tạo điều kiện để họ trưởng thành từ những gói thầu vài trăm tỷ đồng lên hàng nghìn tỷ đồng. Cùng làm thì trách nhiệm và lợi ích phải được chia tương xứng.

Thứ ba, là nhân lực thực chiến: công nhân thực hành, kỹ sư thực chiến, cán bộ quản lý chuyên nghiệp. Với kỹ sư, công trường chính là nơi đào tạo tốt nhất.

Cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn là dấu ấn trong hành trình Đèo Cả tham gia hoàn thiện mô hình PPP trong lĩnh vực hạ tầng giao thông

LÀM CHỦ MÌNH TRƯỚC KHI LÀM CHỦ CÔNG NGHỆ

Đèo Cả nhiều năm theo đuổi mục tiêu làm chủ công nghệ. Theo ông, tự chủ công nghệ nên bắt đầu từ đâu?

Ai cũng muốn làm chủ công nghệ, nhưng trước hết phải làm chủ được chính những gì mình đang làm.

Làm cầu thì phải làm chủ công nghệ cầu. Làm hầm thì phải làm chủ công nghệ hầm. Quản lý dự án PPP thì phải làm chủ quản trị, số hóa, BIM và các công cụ hiện đại.

Đèo Cả đã cải tiến và áp dụng công nghệ đào hầm xuyên núi NATM theo điều kiện thực tế tại Việt Nam. Chúng tôi cũng cử nhân sự sang các công trường ở Trung Quốc tìm hiểu công nghệ TBM trong điều kiện địa chất phức tạp, chuẩn bị năng lực tham gia các dự án đường sắt, metro trong tương lai.

Có những cơ hội trong nước thời gian qua còn bỏ ngỏ, nhưng chúng tôi vẫn chuẩn bị. Khi cơ hội đến, doanh nghiệp phải sẵn sàng.

Tôi tin người Việt Nam đủ trí tuệ và bản lĩnh để làm chủ những công trình khó. Khát vọng của Đèo Cả là chinh phục dự án khó, công nghệ khó và tìm mô hình tài chính để giải những bài toán khó.

Đèo Cả cũng khá kiên trì trong việc kiến nghị hoàn thiện cơ chế PPP. Vì sao doanh nghiệp dành nhiều nguồn lực cho công việc này?

Bởi doanh nghiệp là người trực tiếp va chạm với những bất cập của chính sách trong thực tế.

Có thể nhìn từ Dự án cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn. Khi Đèo Cả tiếp cận, vốn nhà nước tham gia là 0 đồng và phương án tài chính rất khó khăn. Chúng tôi vừa làm dự án, vừa nhận diện vướng mắc, cùng bộ, ngành, địa phương đề xuất điều chỉnh cơ chế để tạo tiền đề triển khai Dự án tuyến cao tốc cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng theo hình thức BOT và Dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh.

PPP phải được nhìn một cách thực tế. Không thể áp một tỷ lệ vốn nhà nước giống nhau cho mọi dự án. Những dự án khó, lưu lượng thấp thì Nhà nước cần tham gia ở mức đủ để phương án tài chính khả thi. Ngược lại, những dự án có dòng tiền tốt như Dự án mở rộng đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận thì doanh nghiệp có thể huy động hơn 36.000 tỷ đồng mà không sử dụng ngân sách.

Một vấn đề khác là rủi ro pháp lý. Khi dự án được yêu cầu rút ngắn tiến độ, doanh nghiệp phải huy động thêm nguồn lực; nhưng nếu quy định về tổng thầu, nhà thầu phụ hay “bán thầu” chưa rõ, chính doanh nghiệp thực hiện yêu cầu tăng tốc lại có thể đối mặt với rủi ro.

Muốn doanh nghiệp Việt đủ sức đi ra nước ngoài thì trước hết phải tạo điều kiện để họ trưởng thành ngay trên sân nhà, trong một hành lang pháp lý minh bạch và có thể dự báo.

Từ trải nghiệm của mình, ông muốn chia sẻ điều gì với những doanh nghiệp trẻ muốn bước vào lĩnh vực hạ tầng?

Tôi không muốn đứng ở vị trí nhắn nhủ ai. Tôi chỉ chia sẻ thực tế của mình cũng như từ chính Tập đoàn Đèo Cả.

Lãnh đạo doanh nghiệp hạ tầng phải chịu áp lực rất lớn, đặc biệt là pháp lý. Đầu tư, đấu thầu, xây dựng, tiến độ, chất lượng đều là những lĩnh vực được giám sát chặt.

Doanh nghiệp phải tận tâm, cầu thị và chuẩn bị kỹ để khi cơ hội đến có thể bứt phá. Nhưng dám làm tuyệt đối không có nghĩa là làm liều.

Làm phải có cơ sở, có nghiên cứu, đánh giá và chuẩn bị. Nếu vì chạy theo tiến độ mà bất chấp pháp luật, quy định lao động hay an toàn thì đó không còn là dấn thân mà là liều lĩnh.

Doanh nghiệp có thể đi nhanh, nhưng thượng tôn pháp luật và an toàn con người phải đặt lên hàng đầu.

Ông kỳ vọng điều gì ở mối quan hệ giữa Nhà nước và các doanh nghiệp tư nhân lớn trong kỷ nguyên phát triển mới?

Trong quá trình làm việc với cơ quan quản lý, có việc chúng tôi đồng thuận ngay, nhưng cũng có vấn đề phải thẳng thắn tranh luận, phản biện, thậm chí kiến nghị điều chỉnh nếu thấy chưa phù hợp.

Tôi cho rằng quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp phải là quan hệ tương hỗ. Nhà nước cần doanh nghiệp tư nhân làm những con đường có chất lượng với giá thành phù hợp. Ngược lại, doanh nghiệp cần Nhà nước kiến tạo hành lang pháp lý ổn định để yên tâm bỏ vốn và phát triển.

Doanh nghiệp hạ tầng tư nhân không thể chỉ dừng ở chuyện làm kinh tế cho riêng mình. Hạ tầng giao thông phải kết nối với kinh tế đô thị và các chuỗi giá trị khác để tạo không gian phát triển mới. Với chúng tôi, đó mới là đích đến.

Xin trân trọng cảm ơn ông!