Trong kỳ họp lần này, Chính phủ sẽ trình Quốc hội “Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đầu tư xây dựng một số đoạn đường bộ cao tốc trên tuyến Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020”, để Quốc hội xem xét thông qua chủ trương đầu tư. 

Theo tờ trình, 654 km cao tốc được đề xuất đầu tư trong giai đoạn một (2017 - 2020), giảm 59 km so với phương án cũ là 713km.

Cụ thể, ngành giao thông sẽ đầu tư và đưa vào khai thác các đoạn Cao Bồ (Nam Định) - Bãi Vọt (Hà Tĩnh), Cam Lộ (Quảng Trị) - La Sơn (Thừa Thiên - Huế), Nha Trang (Khánh Hòa) - Dầu Giây (Đồng Nai) và cầu Mỹ Thuận 2. Trong đó, bổ sung thêm dự án cầu Mỹ Thuận 2 và chưa mở rộng từ 2 làn lên 4 làn xe đối với đoạn La Sơn - Túy Loan. 

Các tuyến cao tốc sẽ chia thành 11 dự án thành phần, trong đó 8 dự án đầu tư theo hình thức PPP (đối tác công tư), 3 dự án đầu tư theo hình thức công.

Chính phủ dự kiến tổng mức đầu tư giai đoạn 2017 - 2020 của dự án cao tốc khoảng hơn 118.700 tỷ đồng (phương án cũ là 130.216 tỷ đồng).

Trong tổng mức đầu tư trên, nguồn vốn Nhà nước hỗ trợ khoảng 55.000 tỷ đồng từ vốn trái phiếu Chính phủ, gồm hơn 14.100 tỷ đồng thực hiện giải phóng mặt bằng, hơn 27.000 tỷ đồng xây dựng các dự án đầu tư theo hình thức PPP và hơn 13.000 tỷ đồng cho các dự án đầu tư công Cao Bồ (Nam Định) - Mai Sơn (Ninh Bình), đoạn Cam Lộ (Quảng Trị) - La Sơn (Thừa Thiên - Huế) và cầu Mỹ Thuận 2.  

Như vậy nguồn vốn còn lại phải thu hút nhà đầu tư là khoảng 63.700 tỷ đồng.  

Về tiến độ, các dự án sẽ chuẩn bị đầu tư năm 2017 - 2018, dự kiến khởi công năm 2019 và cơ bản hoàn thành năm 2021.  

Giai đoạn tiếp theo 2021 - 2025, Chính phủ đề xuất sẽ đầu tư các đoạn Bãi Vọt - Cam Lộ, Quảng Ngãi - Nha Trang và mở rộng đoạn La Sơn - Túy Loan lên thành quy mô 4 làn xe; giai đoạn sau 2025 sẽ đầu tư, khai thác đoạn Cần Thơ - TP Cà Mau. Hai giai đoạn này sẽ đầu tư thêm hơn 700 km cao tốc Bắc Nam. 

Nhiều khó khăn trong đấu thầu dự án

Theo chỉ đạo của của cấp có thẩm quyền, tất cả các nhà đầu tư tham gia dự án PPP (dự án đối tác công tư) đều phải lựa chọn thông qua đấu thầu cạnh tranh. 

Tuy nhiên, Chính phủ báo cáo, để triển khai thành công các dự án PPP không thể quyết định bởi phía cơ quan Nhà nước, phụ thuộc nhiều vào thị trường như mức độ rủi ro, tính hấp dẫn của dự án, nguồn tín dụng dài hạn, mức độ ổn định chính sách...  

Chính phủ cũng cho rằng, hệ thống văn bản điều chỉnh theo hình thức PPP còn bất cập, như cơ chế xác định giá dịch vụ từ bước lập báo cáo nghiên cứu khả thi, gây khó khăn cho công tác đấu thầu. 

Cùng với đó, trình tự thủ tục triển khai đối với dự án chặt chẽ, cần nhiều thời gian nên việc giải ngân toàn bộ 55.000 tỷ đồng vốn trái phiếu Chính phủ trong giai đoạn 2017 - 2020 rất khó khả thi, đặc biệt là phụ

huộc vào tiến độ giải phóng mặt bằng. 

Do đó, Chính phủ đã kiến nghị Quốc hội chấp thuận cơ chế, chính sách triển khai đầu tư dự án thuộc thẩm quyền của Quốc hội.

Cụ thể, trường hợp một số đoạn cao tốc không đấu thầu nhà đầu tư thành công, Chính phủ kiến nghị Quốc hội cho phép vẫn giải phóng mặt bằng các đoạn đầu tư giai đoạn 2017 - 2020 và giao Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định sử dụng phần vốn còn lại để đầu tư một số đoạn có nhu cầu cấp bách. 

Hiện tuyến cao tốc Bắc - Nam từ cửa khẩu Hữu Nghị đến thành phố Cà Mau đã đưa vào khai thác 223 km, đang thực hiện đầu tư 297 km, đã xác định được nguồn vốn và hoàn thiện thủ tục đầu tư 67 km. Tuyến cao tốc còn lại cần đầu tư 1.372 km trên đoạn Hà Nội - TP HCM, 150 km đoạn Cần Thơ - Cà Mau và 7 km cầu Mỹ Thuận 2.