Trái phiếu xanh được kỳ vọng trở thành kênh huy động vốn hiệu quả cho các dự án hạ tầng xanh, vì môi trường của Việt Nam

Những bước chân mở đường

Đầu tháng 6/2025, theo thông báo của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Ngân hàng TMCP Phát triển TP.HCM (HDBank) đã hoàn tất hồ sơ, sẵn sàng cho đợt chào bán tối đa 100 triệu USD trái phiếu ra thị trường quốc tế năm 2025. Việc chào bán sẽ chia làm hai đợt, mỗi đợt dự kiến huy động tối đa 50 triệu USD.

Theo phương án mà nhà băng này đề ra, nguồn vốn thu được từ đợt chào bán trái phiếu quốc tế sẽ nhằm cho vay xanh, cụ thể là bổ sung nguồn vốn tín dụng để tài trợ/tái tài trợ cho các dự án đáp ứng các tiêu chuẩn theo quy định tại khung tài chính bền vững và các văn bản khác có liên quan của HDBank.

Thực tế, một số thương vụ phát hành trái phiếu xanh khác đã được hoàn tất trong thời gian qua, dù không nhiều. Cụ thể, tháng 4/2025, Công ty TNHH Truyền dẫn Nước sạch Xuân Mai - Hà Nội (công ty con của Công ty cổ phần Nước AquaOne) đã phát hành thành công trái phiếu xanh với giá trị 317,2 tỷ đồng, kỳ 20 năm. Theo ông Nguyễn Tùng Anh, Giám đốc Dịch vụ Tài chính Bền vững tại FiinRatings, đây là một trong số ít tổ chức phi tài chính phát hành trái phiếu với kỳ hạn dài nhất trong vòng hơn 10 năm trở lại đây trên thị trường vốn Việt Nam.

Trước đó, một công ty con khác của AquaOne cũng phát hành thành công 875 tỷ đồng trái phiếu xanh với kỳ hạn 20 năm. Năm 2024 còn ghi nhận đợt phát hành thành công của Công ty cổ phần Điện Gia Lai (GEC) - công ty niêm yết đầu tiên tại Việt Nam có khung trái phiếu xanh được cấp chứng nhận theo tiêu chuẩn trái phiếu khí hậu, hay Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển Đa quốc gia I.D.I (IDI).

Đợt chào bán lô trái phiếu quốc tế tới đây của HDBank sẽ được thực hiện thông qua phương thức chào bán riêng lẻ, hướng đến các nhà đầu tư tổ chức dự kiến tại thị trường Mỹ và Hà Lan. Chưa có thông tin về khối lượng đặt mua hay tỷ lệ quan tâm của các nhà đầu tư. Tuy nhiên, có những tín hiệu đáng lưu ý phản ánh mức độ quan tâm của nhà đầu tư và tổ chức phát hành đối với lĩnh vực tài chính bền vững.

Trong báo cáo mới đây, chuyên gia từ FiinRatings chỉ ra mức greenium - chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu xanh và trái phiếu thường, phản ánh mức độ quan tâm của nhà đầu tư và tổ chức phát hành đối với lĩnh vực tài chính bền vững khá tích cực. Thực tế quan sát và ước tính của hãng xếp hạng tín nhiệm này cho thấy, tại Việt Nam, tổng chi phí phải trả của doanh nghiệp khi phát hành trái phiếu xanh (bao gồm coupon và các chi phí khác) vẫn thấp hơn 1-2% so với lãi suất phát hành trái phiếu thường của trung bình các doanh nghiệp cùng ngành.

Còn ở các thị trường phát triển châu Âu như Đức, kể từ cuối năm 2022, greenium ổn định ở mức 2-3 điểm phần trăm, cho thấy nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận lợi suất thấp hơn để đầu tư vào các dự án có tác động tích cực đến môi trường. Tại khu vực châu Á và ASEAN+3, con số này có thể đạt tới 15 điểm phần trăm, theo Văn phòng Nghiên cứu kinh tế vĩ mô ASEAN + 3 (AMRO).

Gỡ vướng từ bộ tiêu chí phân loại xanh

Chia sẻ tại Hội thảo về tài chính bền vững Việt Nam 2025, ông Bertrand Jabouley, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại S&P Global Ratings cho rằng, năm 2024 đã chứng kiến sự tăng trưởng rõ rệt, khi phát hành trái phiếu bền vững tại Việt Nam tăng gấp ba so với năm trước, mở ra triển vọng phát triển tích cực trong tương lai gần.

Khi danh mục phân loại xanh được ban hành, thị trường trái phiếu xanh Việt Nam sẽ phát triển bài bản, minh bạch và hiệu quả hơn.

“Tuy nhiên, tỷ trọng trái phiếu bền vững tại Việt Nam vẫn thấp hơn nhiều so với những quốc gia trong khu vực như Hàn Quốc, Nhật Bản, hay những quốc gia phương Tây, nơi tỷ lệ này thường vượt 100%”, vị chuyên gia này đánh giá cao diễn biến trên thị trường sơ cấp thời gian qua.

Về triển vọng tương lai dài hơn, ông Tùng Anh kỳ vọng, khi danh mục phân loại xanh được ban hành, thị trường trái phiếu xanh Việt Nam sẽ phát triển bài bản, minh bạch và hiệu quả hơn. Các ngân hàng trong nước được xem là lực lượng tiên phong, với kinh nghiệm tích lũy qua các dự án tài trợ xanh trước đó, có động lực và năng lực phát hành trái phiếu xanh trong tương lai gần.

Thực tế, để chuẩn bị cho đợt phát hành trái phiếu xanh, HDBank đã ban hành khung tài chính bền vững vào cuối tháng 11/2024. Theo khung này, Ngân hàng đã tuân thủ tự nguyện theo các chuẩn mực quốc tế hiện hành về phát hành trái phiếu xanh và tín dụng xanh dựa trên nguyên tắc và hướng dẫn quốc tế của Hiệp hội Thị trường vốn quốc tế cùng Hiệp hội Thị trường cho vay. Với trường hợp của các doanh nghiệp khác, một số công ty cũng cần một bên độc lập thực hiện xác nhận khung tài chính xanh của công ty phù hợp với các tiêu chuẩn.

Từ kinh nghiệm của nhiều quốc gia, điểm quan trọng nhất ở thời điểm hiện tại vẫn là gỡ vướng về pháp lý với quy định cụ thể về phân loại xanh. Theo cập nhật từ PGS-TS. Nguyễn Đình Thọ, Phó viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Dự thảo danh mục phân loại xanh đã được hoàn thiện, trình Thủ tướng Chính phủ xem xét và kỳ vọng sẽ được ban hành trong năm 2025.

Trong thời gian tới, với những lợi ích rõ ràng hơn và hành lang pháp lý được hoàn thiện, chuyên gia từ FiinRatings kỳ vọng, thị trường công cụ nợ bền vững này sẽ phát triển mạnh mẽ và sôi động, trở thành kênh huy động vốn hiệu quả cho các dự án hạ tầng xanh, vì môi trường của Việt Nam.