Cụ thể, Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thuỷ sản (VASEP) cho rằng, nhiều sản phẩm chế biến từ động vật/sản phẩm động vật hoặc sản phẩm có chứa “sản phẩm động vật” như hàng khô, đồ hộp, nấu chín, ăn liền, đông lạnh,…vẫn tiếp tục thuộc danh mục phải kiểm dịch (Theo Luật Thú y) là chưa phù hợp.

Kiến nghị này được đưa ra trong công văn góp ý dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 15/2018/ gửi Bộ NN & PTNT do VASEP vào ngày 19/02. 

Cùng với đó, VASEP đánh giá, việc duy trì mở rộng các đối tượng và danh mục “hàng chế biến” phải kiểm dịch như dự thảo này là biện pháp quá mức và không cần thiết, cũng chưa phù hợp với chủ trương cắt giảm danh mục hàng hoá phải kiểm tra chuyên ngành như quy định pháp luật và thông lệ quốc tế hiện hành. 

Vì vậy, VASEP kiến nghị Bộ NN&PTNT xem xét không đưa các sản phẩm thuỷ sản chế biến từ động vật, sản phẩm động vật hoặc có chứa “sản phẩm động vật” vào danh mục phải kiểm dịch theo Luật Thú y (trừ các sản phẩm sống, tươi sống, ướp lạnh). 

Các sản phẩm chế biến ở trên chỉ chịu kiểm soát theo quy định của Luật An toàn thực phẩm. 

Chế biến tôm tại Công ty cổ phần thực phẩm Agrex Sài Gòn (Ảnh: Lê Toàn).

VASEP lý giải, theo quy định tại Luật Thú y thì các loại sản phẩm hàng hoá nhập khẩu thuộc danh mục phải kiểm dịch động vật chỉ bao gồm động vật, sản phẩm động vật trên cạn và thuỷ sản có trong danh mục. 

Theo Quy định tại khoản 2, điều 3 Luật Thú y, “sản phẩm động vật” chỉ bao gồm các bộ phận, các phần của cơ thể động vật, thuỷ sản. Luật Thú y không quy định sản phẩm chế biến từ “sản phẩm động vật” hoặc sản phẩm có chứa “sản phẩm động vật” thuộc diện phải kiểm dịch động vật. 

Tại chương 3 của Luật An toàn Thực phẩm về “Điều kiện đảm bảo an toàn với thực phẩm” cũng chỉ quy định thực phẩm tươi sống có nguồn gốc từ động vật mới phải có chứng nhận vệ sinh thú y của cơ quan thú y (điều 11).

Với thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn, chỉ phải đăng ký bản công bố hợp quy với cơ quan nhà nước có thẩm quyền trước khi lưu thông trên thị trường (điều 12).

Tuy nhiên, các văn bản Luật (TT26/2016 và TT36/2018 với thuỷ sản của Bộ Nông nghiệp) quy định về kiểm dịch với “sản phẩm động vật” đang được giải thích và áp dụng theo hướng sản phẩm chế biến từ “sản phẩm động vật” hoặc sản phẩm có chứa “sản phẩm động vật” (kể cả loại bao gói sẵn) đều thuộc diện phải kiểm dịch động vật. 

Hay nói cách khác, khái niệm “sản phẩm động vật” đã được mở rộng quá mức quy định tại Luật Thú y. Vì thế, VASEP cho rằng, các “tiêu chí” và danh mục bao trùm rộng này cũng đã được đưa vào cột chỉ định “kiểm dịch” trong Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 15/2018/TT-BNNPTNT.

Một điểm bất cập nữa được VASEP chỉ ra là khoản 3, điều 3 Luật Thú y đưa “sơ chế” và “chế biến” vào chung một khái niệm. Trong khi, đây vốn là hai khái niệm với các nội hàm rất khác nhau. 

Theo điều 2 của Luật An toàn thực phẩm, khái niệm “chế biến” được quy định tại khoản 4 khác hoàn toàn với khái niệm “sơ chế” được quy định tại khoản 16.

Việc mở rộng khái niệm “sản phẩm động vật” của các văn bản dưới Luật kể trên và không có sự phân biệt rõ với khái niệm “sơ chế, chế biến” như đã nêu, theo VASEP là nguyên nhân quan trọng làm tăng diện hàng hoá phải dịch động vật, cản trở nỗ lực cắt giảm danh mục hàng hoá, tỷ lệ lô hàng phải kiểm tra chuyên ngành. 

Trong 10 năm qua (2010-2020), Bộ NN&PT NT đã có 4 thông tư hướng dẫn, quy định về kiểm dịch thuỷ sản, sản phẩm thuỷ sản. 

Tuy nhiên, càng về sau, “danh mục hàng thuỷ sản” nhập khẩu phải kiểm dịch càng mở rộng hơn mà không có bất cứ sự thay đổi nào về cơ sở pháp lý hoặc báo cáo nguy cơ, thông lệ quốc tế hay thông tin dịch bệnh.

Thêm vào đó, VASEP cho rằng, trong 10 năm qua, ngoài việc gia tăng danh mục hàng thuỷ sản chế biến phải kiểm dịch (bệnh) thì còn có bất cập lớn nữa là chưa phân biệt được các chỉ tiêu về “dịch bệnh” và “an toàn thực phẩm” khi mà sản phẩm là thực phẩm dùng cho người. 

Hầu hết các chỉ tiêu vi sinh đang quy định tại Thông tư 26/2016 và Thông tư 36/2018 đều là các chỉ tiêu, an toàn thực phẩm là tác nhân gây bệnh cho người khi ăn phải chứ không phải là các chỉ tiêu dịch bệnh- tác nhân làm lây lan dịch bệnh cho đối tượng thuỷ sản/động vật nuôi.

Nói cách khác, VASEP cho đây là sự đánh tráo khái niệm, trùng lắp nội dung và khiến quy mô hàng hoá, đối tượng chịu điều chỉnh là quá mức cần thiết,...